Juan Diego Riera , un dos nosos.

Nesta galería de espellos, nen cóncavos nen convexos, espellos da memoria simples, recortados contra o pano de fondo da fluencia do tempo, por veces arremuiñado, outras algo máis quedo, pausado, vaise debuxando a fasquía de vellos amigos e camaradas, daquela novos coma min.

Hoxe tócalle a quenda a un rapaz vído de terras mesetarias, das soalleiras Castelas, nomeadamente de Puertollano, arrivado a Vigo polo inverno do ano 1970, mes de Nadal. Juan Diego Riera era o terceiro dunha prole numerosa dunha ducia de imáns. O seu pai, enxeñeiro naval contratado para a construción dunhas plataformas petroleiras encargadas ó Asteleiro da Ría de Vigo Barreras. A sua nai, avogada con bufete en Madrid.

 Juan Diego Riera cursa os seus estudos de bacharelato no Instituto Nacional de Ensino Medio Santa Irene de Vigo. Eiquí Interpolo unha aclaración: O Santa Irene tivo dous emprazamentos, na Praza d'America, no bairro das Travesas, e outro no bairro de Coia provisoriamente, perto do cimeterio de Bouzas, nunha xeira que inicia no curso 1972- 1973. Eu chego no seguinte curso, o de 1973-1974, procedente dos Salesiáns para dar prosecució ós meus estudos nun quinto curso de letras, opción francés, única opción de língua estranxeira na altura no meu centro de orixe. O meu profesor de francés ao chegaren ao instituto chamábase Gregorio e contaba co apoio dun profesor nativo de nome Michel que nos facilitaba audicións de Georges Brassens, Georges Moustaki e outros. Non podía sospeitar o que me agardaba cando entrei pola porta da aula para dous anos máis tarde: o meu libro de estudos riscado con saña cos dous cursos anulados e un puntapé que me botaba fora, ben lonxe das miñas ilusións, daquela estudar filosofía na Universidade ou algunha filoloxía. Por camiños tortos algo desto probaría: a tertulia parisina dos presocráticos de Agustín García Calvo no Café da Boule d'Or e asistencia nalgunhas aulas de Vinçennes como alumno libre e mesmo matricularme na Fac de Filosofía en Compostela. Voltamos ao Santa Irene, xa no primeiro cuadrimestre do curso 1973- 1974, segundo tamén relata coincidentemente Juan Diego nunha colaboración por él asinada noutra parte deste libro, facemos contacto os irmáns Carlos e Gonzalo Meixide e máis eu con ele. Descontentos cos "peixes", os carrillistas, ficamos a espera de xestións vía Universidade de Santiago, por medio da sua irmá Susana, onda había un xérmolo trotsquista da Liga Comunista Revolucionaria. Polo Nadal dese 1973 nunha cita na Cafetaría Miramar no Paseo de Afonso, moi perto da Rúa de Santiago, onde eu vivía, daí o meu alcume de guerra, como dicíamos, Santiago, digo, na Cafetaría Miramar recibo un paquete de textos e propaganda da Liga, como xa reseño noutras entradas destes Distopías. Este é un punto de inflexión nas nosas relacións personais e grupais proxectadas políticamente. 

Mais non é este o vieiro que vou adoptar no desenvolvemento destas liñas senón as nosas actividades no estudantado de medias nas singulares condicións da clandestinidade fronte a un réxime opresor de xenealoxía fascista endurecido nas súas postrimerías, esclerotizado, lanzando zarpazos coas suas gadoupas nos estertores da sua crudel eisistennza. O ciclo biolóxico do ditador Franco se superpón co ciclo vital do seu réxime se ben o franquismo non remata con Franco e diso vai a chamada Transición, Transacción, Treizón. Nestes anos dos primeiros setenta volven as penas de morte e os mortos e feridos nas rúas. No caso galego moi sinaladamente os traballadores asasinados Daniel Niebla e Amador Rey no Ferrol no 10 de Marzal do 1972 ou Manuel Montenegro Simón en Vigo o primeiro de Maio de 1975. En Agosto de 1975 tamén tiroteado e asasinado Moncho Reboiras, militantes da UPG, nas rúas de Ferrol. O 27 de Setembro de 1975 executadas as penas de morte contra dous vigueses militantes do PCE ( m-l ) e FRAP, Xosé Humberto Baena Alonso e Xosé Luís Sánchez Bravo, coñecidos nosos, xunto a Ramón García Sanz ( FRAP ) e dous militantes de ETA , Jon Paredes Manot e Ángel Otaegui. Neste contexto e retornando ao caso que nos ocupa, no Santa Irene desenvolveronse grandes mobilizacións, dentro e fora das aulas, lembramos aquelas asambleas masivas nos sotos lóbregos, mesmo sen pechar, na entrada principal a man esquerda, nas que a primeira reivindicación era o dereito  a eisistir, o dereito de asamblea, proscrito. Inesquecibles aqueles desaloxos polos corredores, coreando consignas democráticas camiño das anteditos asambleas con paradas diante da dirección do centro. Non só, saíamos ás rúas a manifestarnos polo noso, cortes de tráfico, coches atravesados, barricadas, enfrontamentos coa gristapo, en grupos máis reducidos, saltos, comandos, octavillas voandeiras, berros, carreiras, estoupido espallados pola cidade, duas vitenamitas operando no Pontillón - Freixeiro e outra de reserva custodiada por Manuel Campillo nun baixo propiedade da sua familia tamén polo bairro das Travesas, creando un eixo de continuidade Freixeiro, Travesas, Peniche. As veces, pola zona, en grupos máis reducidos, rúa Coruña abaixo, íamos ao encontro dos traballadores dos asteleiros de Beiramar.

Nos dous cursos 1973- 1974 e 1974- 1975 ao carón das máis xenéricas reivindicacións sociopolíticas de todo tipo nos enfocamos nun eixo mobilizador: a nosa frontal oposición a implementación da selectividade para o ingreso na Universidade, prevista na Ley General de Educación de 1970. Para trabar a argumentación me servira fundamentalmente dun libro de Ignacio Fernández de Castro, cofundador do FELIPE ( Frente de Liberación Popular ) que me pasara Pepe Ulloa da libraría A Esmorga. O plantexamento en esencia era a oposición a unha concepción e praxe elitista, clasista e reaccionaria do acceso á Universidade. " O fillo do obreiro á Universidade".A maiores dos contidos curriculares en moitos casos, acientíficos, precientíficos ou anticientíficos, por exemplo, a dominancia da escola aristotélica tomista nos estudos de Filosofía ou estudos que preterían tanto a língua galega como o coñecimento do feito nacional galego na sua totalidade excluído. As mobilizacións contra a selectividade xuntou a tódolo abano variopinto de organizacións no Santo Irene que era un microcosmos no que se atopaban representadas a práctica totalidade da clandestinidade. En cada intervención, cóbado con cóbado, se atopaba Juan Diego, en vangarda ou na trastenda movendo fíos. Eiquí tamén tería de falar, antre os nosos, de Carlos Meixide, Luís López Chantada ou novamente Manuel Campillo. Como figura senlleira naqueles combates de dous cursos Xosé Luís Ezama, conspicuo representante do carrillismo, intelixente e valente, de quen teño falado por extenso noutras páxinas deste libro. Xosé Luís Ezama pedeceu detención, golpes e maus tratos durante a celebración das primeiras probas de selectividade, provocando a solidariedade non só do Santa Irene senón dos demáis institutos de Vigo e doutros da Galiza.

Imos póndolle o ramo a este artigo. Juan Diego, chegado un día de Nadal de 1970 a nosa cidade viguesa desde Puertollano, marcha para Madrid no Outubro de 1981. Para os que militamos intensamente, deixando ben pouco para nós, naquel tempo de incertezas o rastro da sua memoria permaneceu intacto e agora, máis de 50 anos despóis recuperamos o contacto para estes apuntes. 

Quero poñer eiquí os nomes da miña profesora de Filosofía, Marilís Villamarín, do combativo sen desmaio Xosé Luís Méndez Ferrín, das alumnas Rita Pérez, filla do Profesor de Ciencias Cándido Pérez, curmá da miña nai, e Lucía Cid Cabido, coa que mantiven algunha longa conversa ao pouco chegarmos ao Santa Irene, en paseatas polo Parque de Castrelos. Quizáis recorde. A Javiera Caramés, Alberto Rufo, Rubén Pérez, Pascual Martín e Romón. 

O meu 23F do 81

Fixen o meu servizo militar con destino na DAC (  División Acorazada Brunete ) previo xura de bandeira un 19 de Agosto do 1979 no CIR de Colmenar Viejo na Primeira Rexión Militar, sendo o Xeneral de División ao mando Torres Rojas, posteriormente implicado no autogolpe do 23. O xeneral da Primeira Rexión, Xeneral Guillermo Quintana Lacaci e ministro de Defensa da UCD Agustín Rodrígue Sahagún.

 A DAC estaba conceptuada como unha unidade de intervención inmediata na que se programaba e executaba instrución de contrainxursencia, patrullas pola M30, colonia militar de Aluche, bairro de Campamento, estrada de Extremadura, se realizaban frecuentemente manobras de todo tipo, destacando e asistindo a duas do conxunto da Acorazada no Campo de Tiro de San Gregorio en Zaragoza e outra en Chinchilla na provincia de Albacete, en outras fun agregado como operador de radio. 

O meu destino na Acorazada Brunete foi nun REMIX, arma de Enxeñeiros, batallón de Transmisións na Compañía de Radio. Posto táctico,  consta na blanca, operador de radio. 

A distribución sobre o territorio da Brunete era máis ou nenos anular, arredor de Madrid. No servizo de operador de radio tiven que cubrir un denominado, malla divisionaria, que enlazaba tódalas unidades e o Estado Maior no Pardo, onda había compañeiros destacados. No tráfico diario da malla cumplimentábanse uns estadillos cos seus correspondentes indicativos, que eran entregados no corpo de garda. Quizáis aínda hoxe resultaran uteis.

 O caso é que movementos e comunicacións deron no relevo de Torés Rojas con novo destino como xefe de inspección de tropas na octava, A Coruña, polo xa daquela cualificado de constitucionalista, o otanista Xeneral Juste Fernández. A DAC foi considerada peza insustituibel no desenrolo do 23F. 

Vexamos. Os contidos máis reiterados das mensaxes era o terrorismo, preservar a Monarquía e a Unidade de España. Cando chega o momento son os militares máis monárquicos os máis resoltos, Armada e Milans del Bosch, entre outros. No contexto daquelas datas o Rei fora aldraxado nunha visita a Euskadi por electos de Herri Batasuna, interrompido ó inició da sua alocución, entoando o Eusko Gudariak. Un dos intanxibles dos tempos da Reforma era a Monarquía, símbolo da Unidade de España e as Forzas Armadas o seu garante. 

Perante a escenificación da ocupación do Congreso quedan abertos micrófonos e algunha cámara ( noite dos transistores) pra que poidamos visualizar e ouvir o reality. 

O Rei non aparez en pantalla ate a madrugada. Aparecen en escea os da JUJEM, Junta de Jefes de Estado Mayor e o seu presidente, o ferrolán Gabeiras Montero, secundando ao Rei. Vanse retirando os tanques aos cuarteis en Valencia.

 Resultado: dobre.lexitimación da Monarquía e a Constitución.O 23F Unha Borbonada. 

Epílogo: 12 meses despóis gaña o PSOE as eleccións con 202 deputados sobre 350. Un dos seus primeiros actos públicos, a visita da Brunete no acuartelamento do Goloso.

 A marcha da Reforma/Transición segue o seu paso lixeiro, imparable.

Rupturismo Galego nos tempos da Reforma

Nesta Crónica memorialística que levamos desenvolvendo dende o pasado ano 2025 tomando como arranque ou inflexión Nadal do 1970 co proceso de Burgos contra os militantes da esquerda abertzale, examinados os movementos da oposición reformista e pactista estatal, nucleada esencialmente arredor do PCE de Santiago Carrillo e da Junta Democrática desde o verán de 1974, instalada en París, expreso o meu convencimento de que no único territorio onde fracasou a Reforma foi en Euskadi e parcialmente en territorios de Nafarroa. Vexamos agora sumariamente o caso galego. 

Nos primeiros sesenta creánse, cun intervalo de poucos meses, primeiro o PSG ( Partido Socialista Galego) liderado polo economista estructuralista e socialdemócrata na altura Xosé Manuel Beiras Torrado, despois a UPG ( Unión do Pobo Galego), partido marxista e anticolonial hacia o interior e xenericamente antiimperialista, creado na Ponte da Rocha, máis de dirección colectiva ca o PSG, máis unipersonalista. Entre os asistentes na Ponte da Rocha, Luís Soto, vido do Exilio en México, Reimundo Patiño, Bautista Álvarez,  Maria Xosé Queizán, Xosé Luís Méndez Ferrín ou Gonçales Blasco "Foz". O programa da UPG queda recollido nunha táboa de dez pontos, a UPG debatirase entre a conformación como partido, vangarda leninista, e o frontismo. Débese aclarar, no que atinxe ao PSG, que nos seus primeiros compases beilla na corda do piñeirismo, galeguismo non nacionalista con fortes resabios do anticomunismo da Guerra Fría. Daquela irá evoluindo ata a sinatura de documentos conxuntos coa UPG. O Beiras percorrerá a singldura no ronsel dos estructuralistas Perpiñá Grau ou Robert Lafont, especialistas en economía rexional. 

Xa nos setenta, arredor do 1975 - 1977, da UPG xurde a UPG Liña Proletaria e daí o Congreso Fundacional do Partido Galego do Proletariado na cidade de Vigo fronte a UPG "Patriótica dos coroneis", como o expresou o singularmente destacado escritor, patriota e comunista Xosé Luís Méndez Ferrín. Nas primeiras eleccións municipais do 79 nace en Vigo a Agrupación Electoral Galicia Ceibe, encabezada polo catedrático, de berce navarro, de Filosofía no Instituto Santa Irene de Vigo Leonides de Carlos y Ardanaz, na compaña de xentes da esquerda independentista viguesa,  como o economista Pousada Covelo, o traballador de ASCON Ricardo Castro Pereira, o matemático Rufo Pérez ou o mestre das letras Méndez Ferrín, entre moitos outros. Xentes do PGP foran noutras candidaturas noutros concellos, cito a Antom Arias Curto por Unidade Galega no Concello de Monforte de Lemos. Considero que o Partido Galego do Proletariado e Galicia Ceibe foron quen de retirarlle o velo tramposo á Reforma e as suas trapalladas. Coido tamén que o que representou o PGP e a Posición Soto, hoxe ten a sua plasmación no proxecto en marcha do Partido Comunista pola República Galega (  P. C. R. G.). 

Coetaneamente teño para min que a presenza na escea política galega da ANPG ( Asamblea Nacional Popular Galega)  no mes de Abril de 1975 supón o gran salto adiante, cuantitativo e cualitativo, do nacionalismo galego con base movilizadora, Na sua estrea en San Domingos de Bonaval no Día da Patria de 1975 percibimos aquel salto adiante que máis arriba comentamos e unha represión menos difusa, máis directa,que acadou a sua máis dramática e dorosa expresión no asasinato do patriota galego Moncho Reboiras o 12 de Agosto en Ferrol.

 Agora xa no 1976, após a morte de Franco, fai a sua presentación o Consello de Forzas Políticas Galegas, integrado polo Partido Galego Socialdemócrata, o Partido Socialista Galego e a Unión do Pobo Galego, con dous documentos, un máis económico, no que se presentan propostas a prol dos traballadores e camadas populares xunto a medidas de planificación económica e criazón dun sector público galego nas áreas de produción, distribución e sector financeiro e do creto, supoño que inspiradas no coetáneo e viciño exemplo da revolución dos cravos portuguesa de marcado carácter socializante e outras procedentes da tradición democrática galeguista ( cooperativismo no Partido Galeguista). O segundo documento da Plataforma é máis político e contén as bases constitucionais para un pacto confederal da Nación Galega e de Governo Provisorio Galego ( aquelo de Estatuto nunca máis. Bases Constitucionais ). Non entramos eiquí en detalles do seu contido polo feito de ter quedado no papel e impoñerse a Reforma prevista polas oligarquías políticas e económicas do tardofranquismo. Senón houbo Bases, pola base, o nacionalismo medraba co seu arraizamento no movemento obreiro co SOG ( Sindicato Obreiro Galego e outros de Sevizos, como Ensino, Banca e Sanidade), polo vizoso movemento asociativo cultural e por suposto pola defensa do idioma e da terra ( Castrelo, Encobras, Xove...). Xa coa posta e marcha da PreAutonomía co lobby Realidade Galega, A Rosaleda e o Grupo COREN Franqueira patroneando ao carón doutros cacicatos das Deputacións chegamos as primeiras eleccións da Autonomía nas que o BNPG acada uns inmerecidos e máis ben escasos resultados electorais que levan tres actas ao parlamentiño e aínda pior expulsos pola aplicación ilegal retroactiva dunha reforma do reglamento da Cámara que impuña xurar a Constitución Española ao que se negaron os do BNPG-PSG, Bautista Álvarez,, Lois Dieguez e Claudio López Garrido. Esta xeira conclúe para min coa volta de Xosé Manuel Beiras á tribuna política na Asamblea de Riazor, na Coruña, a finais de 1982, na que se reformula o nacionalismo galego cun senso máis institucional e pragmático para navegar polo novos tempos e non ficar excluídos das institucións. O BNG preséntase como a conclusión da unidade do nacionalismo.

 Ma Non Troppo

Taberna Pallares. Xeografía expandida

Para min corren os anos oitenta, arredor do ano 1984 por máis sinais, militaba no PC punto, nas fins de semana, unha pequena caravana de carros de camaradas e amigos, traballadores das fábricas viguesas e bisbarras, xuntamonos para falar do colectivo e entoar melodías e ritmos das nosas cantas tradicionais e outras de ida e volta dos caribes a carón dos himnos herdanza do acervo proletario.

 " La Tierra será de todos no habrá más que productores / se acabaron los señores que vivan sin trabajar / No quedará ningún pillo que viva de los demás" 

Polas rúas, ruelas e congostras das parroquias do antigo Concello agrarista de Lavadores ata as marxes litorais do efémero de Teis, pasando pola barriada ferroviaria de Canadelo ou San Lorenzo, ben ascendendo arracimadamente polas abas de San Xoán do Monte facendo parada e fonda na de Modesto cunha richada, carne ó caldeiro, as asonadas empanadillas cunhas cunca de viño de fresa co picor refrescante na gorxa da uva catalá. Pista ao fondo para xogar petanca ou chave. Entrega das novas de Nuevo Rumbo a cdas, achegados e amigos.

 Subimos para descender por Fuente Oscura con nova estación para degustar caracois cunha salsa intensa de guindilla, chourizo e xamón, a man esquerda na pronunciada baixada o lavadoiro e por fin Ramón Nieto. Cruzamos para onde hoxe se atopa Martínez Garrido. 

Tamén cruzamos os anos coma un lóstrego. E vimos dos oitenta para o presente 2026, Febreiro. Estamos adentrandonos na barriada do Calvario, damos no Camiño de Medeiros número dous, casa de pedra, no baixo unha placa de bronce que indica: " Taberna Pallares 1971". Con anterioridade xa houber unha tasca innomeada con chá de cemento e unhas táboas onda pousar as cuncas.

 Polo 1971 chegan da Golada Manuel Pallares e Odila Fociños. Manuel leva o trato dos viños, Odila ponse nos fogóns, o local fora reformado con bo criterio. Da cociña do Pallares teño disfroitado de tapas tan saborosas coma rils, fígado encebolado, ovas de pescada, por algúns chamadas bragadas, xamón asado, tortilla de pataca e quiexo de tetilla con marmelo.

 No 2009 falece Odila, por ese ano retorno das Illas Canarias, volto ocasionalmente ao Pallares, ao fronte atopo ao seu fillo Abel, os arrecendos de antano e o bo paladar manteñense. Nos próximos días teremos unha cita de amigos de 45 Anos Aló ou máis, para min hoxendía ninguén merez o crédito da amizade senón cumpre o requisito mínimo de atesourar alomenos catro décadas de antigüidade de perseverancia e lealdade. Nesta semá darémoslle a bemvinda ao Entrudo 2026 na Taberna Pallares. 

Na despedida quero ter un recordo saudoso á harmónica do pai dos Pitucos da Roda polo Río Mao doutra banda da actual Peatonal, espazo mítico coido que extinto e exbranco tamén nunha xeografía profundamente alterada. Asimesmo  recomendo outravolta o libro de Salvador Beloso Arenosa " Vigo. Sus Tabernas Actuales", que xa vai pola segunda edición. 

Foz en Portugal 1975

Como dicíamos falando dos anos da nosa chamada Transición ou Reforma, naqueles anos algo máis maduros, os que arrodearon a morte do ditador Franco, ha un cambeo na situación moi ben recibido por nós, os que tiñamos por compromiso darlle unha saída revolucionaria ao fascismo nas duas bandas da raia, seca ou mollada, unha saída ao salazarismo, quer na personalidade epigonal de Marcelo Caetano ou quer na tétrica figura de Arias Navarro e o chamado Rei Pelele (  do fascio e do imperialismo ianqui, Trilateral e outros fogóns onde se cociñaban recetario, prebes e aliños varios para lle dar sustancia á insípida Reforma). Foi este un cambeo cualitativo e radical nas relacións entre os dous Estados peninsulares. 

0 tempo transcorrido desde o 25 de abril de 1974 e o 20 de novembro de 1975 é relativamente curto mais tamén é acelerado. As relacións entre Franco e o Salazar ( Estado Novo), que xa viña do período bélico de 1936 - 1939 ( colaboración co envío dos lexionarios chamados Os Viriatos, uso do territorio portugués como reserva, servizos financeiros con Inglaterra, diplomáticos e outras colaboracións ) tiñan o seu sustento sobre a base do chamado Pacto Ibérico, pacto de coexistencia cordial que entre outras cousas garantía as fronteiras, integridade territorial de ámbolos dous Estados e a salvagarda dos seus intereses ante terceiros, singularmente Inglaterra coma eventual rival dos intereses españois. No esquema bipolar da Guerra Fría o chamado Estado Novo portugués facía parte da OTAN e da EFTA, orbitando como dicíamos dun xeito un tanto subsidiario arredor do eixo angloamericano. Por estas circunstancias, nós galegos, carecíamos do refuxio do que si disfroitaban antifascistas e independentistas vascos e catalás.

Voltamos ao ano 1975. Teño nas miñas mans o libro de Luís Gonçales Blasco " Foz" publicado en Através Editora no mes de setembro do 2022 que leva por título " A UPG em Portugal e alguma coisa mais". O libro contén un prólogo de Uxío Breogán Diéguez Cequiel. Farei reseña brevísima das páxinas do libro en que Foz relata a sua viaxe a Portugal no setembro dese ano 75.

 No epígrafe. 1.3.2., páxina 37 Foz titula " A Minha Viagem a Portugal". Nel da conta das incidencias que imposibiltaran adiantala e o momento da sua chegada a Porto, vía aerea, baixo control do COPCON, acompañado da sua filla Gael, portando o Titre de Voyage, no que constaba a sua condición de refuxiado político. Reseña o encontro en Lisboa coa muller Clara ao tempo que vai reseñanando a sua participación en manifas e comicios, ben como asistente ou orador, tamén en Porto, nalgunha ocasión encarapuchado transmitindo a solidariedade da UPG, ETA e PSAN. Entresaco eu o destaque da cda Paula, Margarita Ledo, cunha emisión radial de curta duración no tempo e na organización das Jornadas de Cultura Galega sempre da man da UPG.

 Após disto Foz voltará a París, nese momento será cando eu estableza relación co il, e podo afirmar polo meu coñecemento directo que na rexión parisina e máis alá Foz aglutinaba e dinamizaba sectores apreciables da emigración galega ao tempo que tecía relacións e sinerxias con aqueles partidos anticoloniais asinantes da Carta de Brest, máis intensamente coa UDB bretona, e tamén outros de semellante condición fora do mentado documento . 

Cando eu volvín trouxen no meu macuto de viaxe os dez pontos da UPG, un desplegable ilustrado a modo de acordeón coa historia de Galiza deseñado por Xan Casabella, algúns cartaces de Moncho Reboiras de fondo vermella coa lenda " Que importa que nos maten se deixamos semente de Vencer", que obviamente xa tiñan circulación no interior da Terra. Tamén trouxen un Zutik no que se daba conta do asasinato de Reboiras e tamén nese número a foto de Lobo, Miquel Lejarza si mal non recordo, infiltrado en ETA. 

Debo subliñar nestas últimas letras que a opción lingüística de Foz por estreitar as normativas do galego e o portugués realza ante os meus cansados ollos a sua implicación con Portugal e co mundo da lusofonía achegando o galego a eses mundos policontinentais.

 Recomendable para a iniciación e aprofundamento nestas e outras cuestións o libro citado máis arriba, promovido pola AGLP, Academia Galega da Lingua Portuguesa. 

Fica un interrogante : 50 anos após as relacións Galiza - Portugal son as soñadas e agardadas naquel tempo? 

Setembro 73- Abril 74

Estabamos no Bar Nixon na encosta de San Francisco no Berbés de Vigo, non lonxe dunha sucursal do Banco Bilbao na que estouparan uns molotov no seguinte 74 canda o asasinato de Puig Antich, e se mal non recordo nun andar superior á entrada do bar. A televisión prendida dando as novas do golpe de Pinochet en Chile contra o goberno da Unidade Popular do presidente Salvador Allende, golpe pretoriano, reaccionario, co patrocinio da gringa United Company co Kissinger de muñidor. Tiramos algunhas leccións. A principal a necesidade de órganos duais de poder popular dotados de ferramentas de autodefensa armada. Nembargantes ficabamos lonxe, moi lonxe daquela estreita e longa franxa de terra austral.

 Máis perto, xentes de nós, as terras portuguesas, de cando o Miño lindaba con Macao. Eurasia contra as agullas do reloxio. Nefeuto " Portugal não é umha naçao pequena", dicía unha dica do colonialismo. E no seo do poder colonial portugués agroma e estoura o MFA ( Movemento das Forças Armadas) e desde a periferia liquida o réxime fascista da metrópole. O Povo é quem máis ordena. As notas de Grândola, un ecoar libertador. Trunfante o MFA eu simpaticei senlleiramente co COPCON e Otelo Saraiva de Carvalho. A propósito destes apuntes lembramos no setembro do 75 o asalto e incendio da embaixada española en Lisboa en protesta polos fusilamentos de Xosé Baena, Sánchez Bravo, García Sanz, Otaegui e Txiqui. O COPCON ( Comando Operativo do Continente) liderado por un Otelo estratega e garante da Revoluçao dos Cravos mantendo o control fronte aos reaccionarios, termidorianos e fascistas. Neses momentos hesitantes a figura de Otelo e os seus camardas foi rocha viva, peito de pedra contra o que bateu a oleaxe da contrarrevolución. 

Desta outra beira do Miño nas vésperas das primeiras eleccións do 15 de xuño do 77 a Convención Republicana de los Pueblos de España tentaba un acto mitin de presentación a desenvolver non demasiado lonxe da fronteira, probablemente en Viana do Castelo, co apoio de organizacións da esquerda portuguesa. Na taberna A Viuda un pediatra de nome Celso dounos uns contactos na localidade de Matosinhos con xentes da UDP e do FRAP. Trouxemos uns cartaces, e superada algunha incidencia na alfándega de Tui conseguimos colar algúns pola rúas viguesas. Ata onde eu souben aquel acto previsto non chegou a ver a lus. O republicanismo abandonado e combatido por Santiago Carrillo non tiña doado atopar un vieiro entre as brétemas do tempo da Reforma. Chegados a este punto deixo eiquí estas liñas. 

A miña reflexión final é que a revolución nacional-popular anticolonial acelera o camiño ás transformacións cara ao socialismo. E así foi en Portugal por algúns anos e cando tocou retroceder non foi sen resistencia, mesmo armada. A loita de clases e a loita antiimperialista camiñan da man. Calquera outra opción é un impasse histórico. 

Manuel Torres Fortes, condiscípulo nos primeiros setenta.

O curso académico do 73-74 foi o da miña chegada ao instituto Santa Irene, trasladado provisoriamente ao bairro de Coia o cuso anterior. Recordo que no mes de setembro daquel lontano 73 o verán adentrábase con forza no outono, o acceso ao instituto todavía non estaba pavimentado e no seu lugar dispuxeran unhas cunchas mariñas que apodrecían coa calor e fedían. 

O instituto tiña dous accesos, no acceso principal á man esquerda uns baixos ou sotos, asegún, abertos, sen peche, nos que se desenvolverían no transcurso dese 74 - 74 as asambleas xerais do centro masivas e ás veces tumultuarias. Foi nesas asambleas nas que coñecín ao Manuel das que era asistente asiduo, alí tomábanse acordos de desaloxo e saídas á rúa a man alzada dos que Fortes puntualmente participaba. 

Décadas máis tarde, xa no presente século, a vida e a militancia ponnos en contacto novamente nun reencontro de troskos daqueles tempos coa presentación dun libro de Jaime Pastor Verdú sobre a esquerda e os chamados nacionalismos periféricos no Estado español. 

A día de hoxe, xaneiro do 2026, Fortes é un catedrático xubilado e doutor en filosofía, quen amablemente asina o ensaio-limiar nestes apuntes de memoria e crónica dos tempos da chamada polos círculos de poder Transición e para esquerda rupturista consecuente do momento Reforma ( dicíamos "Reforma sen Ruptura a Mesma Ditadura" ).Fortes acumula, a maiores, un tesouro de longos anos de compromiso no espazo anticapitalista, como eramos NÓS.

 Agradezo. 

XUR O'PONTILLÓN.