Eloy Arza: Xenebra-Vigo

No que fora o Bodegón na rúa de Santiago en Vigo Eloy Arza fai a sua primeira incursión na hostalería cando botaba a camiñar a década dos oitenta. Colle o traspaso do negocio e chanta unha grande bandeira galega e dende un bar da Rúa concita xentes variada de dentro e fóra daquelas lindes, doutros eidos e parroquias da cidade, imprimíndolle tamén, se cadra, un xiro ideolóxico á esquerda, debido a sua personalidade, sen descoidar viños e viandas, anovando e pulando a oferta gastronómica da man da sua dona Carmen Parracia Sobrino. Aquelo de poñer a bandeira parecía invocar un trémolo programático ( pequeno tsunami nas augas estiñadas e toldas con cheiro a reseso franquista que poidera quedar no ambiente) cando todavía oficiosamente eramos preautonomía disputada polo neocentralismo madrileños e dos coruños e amencían gromos do soberanismo que medraba e concibía o autonomismo máis unha concesión que conquista. Naquela Rúa de Santiago, que eu chamei a dos catorce bares, a presenza do Bodegón de Arza tornouse referencial na cidade. 

Eran os anos 1981 ata o ano 1986. Ás portas do Bodegón por eses anos fixérase unha morte con escopeta, cal lupara siciliana, por uns corniños que ferían a testa orgullosa dun proxeneta. Este foi o rumor, o runrun que circulara, feito moi acaído para detonar coma os disparos unha noveliña de serie negra, incentivada pola cercanía do bairro chinés e pola presenza dalgúns da clientela pro chinos ou máis ben pro bairro chino. Eloy Arza abandona a Rúa de Santiago para mudar á Rotonda de Álvaro Cunqueiro, por fronte das casas dos suboficiais do exército, sitas na Avenida das Camelias. O nome do novo local Mesón Arza, xa moito máis adicado ao bo xantar cunha oferta ampla e variada de pratos e viños. Era polos anos 1986 - 1987. A clientela era abigarrada, heteróclita, sobor de todo á hora da partida de naipes e dominó. Tantas horas na compaña de Vidal Villaverde e tutti quanti libando do eternal copo. Nese tempo finaba o primeiro mandato de Felipe González, Vigo levaba anos convulsionando pola reconversión naval, " A crise naval que a pague o Capital", berraban os obreiros. No Referéndum pola pertenza á OTAN, estivemos xuntos polo NON. Coa entrada na CEE de España e Portugal no xaneiro de 1986 e posterior convocatoria de eleccións ao Parlamento Europeu no oitenta e sete apoiamos a candidatura de Txema Montero de Herri Batasuna, os comités de apoio pecharon a campaña no cine Fraga coa intervención de Mariano Abalo do PCLN. Eloy Arza, outros, eu mesmo quixemos unha Ruptura Democrática e non esta trapallada. 

Como remate destas letras engadir coma breve apunte biográfico que Eloy Arza é de orixe euskaldun, das guipuscuanas terras tolosanas, criado nos eidos lucenses de Samos na viciñanza do mosteiro bieito, dos frades pretos do camiño franco a San Xacobe, que ben puido arrancar na Rue Saint-Jacob de París pola contorna do Quartier Latin do sapiente escéptico, zamorano Agustín García Calvo. Ese París de outono de 1975 dos comboios, procedentes quizais de Xenebra, pintados os seus vagóns cos letreiros " Franco Assassin" con destino a Hendaya. Eiquí despido ao amigo e camarada euskarico-xenebrino- lucense - vigués Eloy Arza, testemuña activa dun tempo inconcluso. 

A violencia política

A cerna, o miolo máis cru de calquera debate político serio é a discusión encol da violencia como praxe política. Contra as aperiencias non é doado establecer a convención sobre que sexa violencia. Alguén dirá sen máis que é a forza bruta mais non é asunto tan sinxelo de despachar. Como veremos nas teorías máis conservadoras do contractualismo e tamén a máis acreditada, a hobbesiana do Estado como Leviatán, a Gran Serpe, o Estado orixínase no suposto pesimista antropolóxico do homo hominis lupus, dun caos primixenio. 

O Estado nese suposto pasa a organizarse como ente ou ser de violencia superior, maior, lexitimada, monopolista, órgano de coerción, por riba das clases e individuos, dotado de leis e forza armada coa que impoñer. Calquera outra forza que se lle opoña será esmagada. A todo isto acompañará unha panoplia de violencias discursivas, culturais e simbólicas, habitualmente precedentes ao emprego da violencia extrema, cárcere, malleiras, morte.

Nos tempos da Reforma ou Transición Política que eiquí tratamos houbo un deseño de violencia estructural e institucional respostada pola movilización obreira e popular, os movementos de liberación nacional ( Euskadi, Galiza, Cataluña e Canarias), anarquistas, republicanos, hoxhistas, maoístas, trotsquistas, luxemburguistas e leninistas nun amplo abano de siglas. Tamén grupos autónomos anticapitalistas, autoxestionarios... Vou omitir siglas nesta ocasión pra non preterir involuntariamente a ninguén e porque xa apereceran citadas algunhas noutras entradas publicadas. Por contra non farei omisión das praxes violentas do Estado supostamente trasicional tardo franquista. 

É momento de subliñar que nos seus estertores finais, na sua agonía ( se esto foi así ), o Estado amosou a sua faciana máis tétrica e perversa, retornando aos seus momentos de lexitimación fundacional e funcional ( a guerra de 1936- 1939, A VIOLENCIA SUPRRMA, como lexitimación, morrer matando ), tornándose o ilusorio pacifismo dalgunhas esquerdas unha treizón. Coma ilustración contrastiva, mentres uns saían das cadeas cos indultos e amnistías parciais que deviron autoamnistía para os verdugos, esas mesmas cadeas enchíanse de loitadores consecuentes que non transaccionaban a Ruptura Democrática que tanto anceiabamos. Así as bandeiras da República, da Autodeterminación das Nacionalidades, da verdadeira Amnistía e do Movemento Obreiro ficaron en rexas mans, enfrontando ao Estado, ós grupos parapoliciais e os abertamente fascistas como Guerrilleros de Cristo Rey de Mariano Sánchez Covisa, Fuerza Nueva de Blas Piñar ou Batallón Vasco Español. A Reforma Política levouse adiante, como dicíamos máis arriba, co emprego da violencia abertamente institucional e encubertamente con tramas paralelas financiadas polo Estado, patentizando que a violencia, axiomática e empiricamente, é consustacial á textura e urdime estatal, á executoria do Poder político. 

No que atinxe á Reforma, agora é cousa de ir pondo e movendo pezas no taboleiro coma nunha partida de xadrez, tal que imos debullando ó longo destas publicacións. 

La Boa

Allá por comienzos del año 1977 coetaneamente al unicio de los primeros mítines de la llamada Transición o también Reforma, según la perspectiva política adoptada, frente al pabellón de as Travesas, se encontraba la cervecería, planta baja, discoteca, planta superior, La Boa. La Boa, en la Avenida de Castrelos, era algo más que un lugar de encuentro de barrio, aunque también, juventud de A Espedrigada, Salgueira o Matamá entre los más asiduos, no voy a dar nombres. En ese escenario golpeó con fuerza la droga, siendo el jaco la más común y disciplinadora, para algunos de esos jóvenes una nueva militancia sustitutiva de la militancia política clandestina de tan sólo unos meses atrás, para otros un amanecer terrorífico a la democracia, una alborada negra a la prometida democracia. Esto se plasmaría algo más tarde en otros escenarios urbanos en el llamado cine quinqui de la Transición, en el que sobresalió el director vasco de ideología comunista Eloy de la Iglesia con su actor fetiche José Luís Manzano y al que hizo también su aportación Carlos Saura con su película Deprisa, Deprisa. En Vigo también corrió muy tempranamente y abundantemente la droga, dato para mi indosociable del carácter obrero y combativo de nuestra ciudad. Para no pocos de los hijos de la clase obrera y de las barriadas el jaco fue la tarjeta de presentación de la Transición. 

Frente a la Boa, sólo cruzar la avenida de Castrelos, el contraste de los primeros mítines de la sacrosanta Transición, en palabras de Francisco Umbral. Reseñaré cuatro mítines y cuatro notas asociadas a estos, a todos asistí. No van secuenciados necesariamente de forma ordenada, aunque lo aparente:

 1. Mitin del PCG, con la presencia de su secretario general Santiago Álvarez. Expulsados un nutrido grupo por el servicio de orden del PCG al intentar colocar una bandera... Republicana española. Inolvidable!

2. Mitin del PSOE, con la presencia de su secretario general Felipe González. Se paseó la bandera republicana, quedando expuesta en un lateral hasta el final del acto. Gritos de España, Mañana, Será Republicana. 

3. Mitin del PSOE, Partido Socialista Popular, con la presencia de Enrique Tierno Galván. Lo disfruté y hasta me emocioné. Ambiente apacible, más aún que amable. Memoria ilustrada y ética laica, su conocido agnosticismo. Hasta llegó a hablar de la palabra revolución como originada en la astronomía asociada a Copérnico. Casi me bautizo de demócrata.

 4. Para finalizar. Mitin por la legalización de todos los partidos ( de izquierda), los de la derecha ya lo estaban, incluídos Fe de las Jons, en todas sus variantes y Fuerza Nueva de Blas Piñar o los Guerrilleros de Cristo Rey de Sánchez Covisa. Hay que señalar aquí que a la izquierda del PCE ninguno estaba legalizado, teniendo que pasar por ventanilla con variados subterfugios. Dieron la oportunidad a tomar la palabra e intervine denunciando esto mismo. Entre los asistentes ilustres de As Travesas a este mitin en concreto que pude saludar Rufo Pérez y Méndez Ferrín. 

Una conexión íntima latía con la tertulia de París en la Boule D'Or y la vuelta de Agustín García Calvo a las aulas, calles, cafés y bares madrileños, que tanto nos hacía pensar en cosas de la Política y la Democracia. 

Símbolos y Augurios

Este mediodía junto a los arenales y pinares de Samil en Vigo tuvo lugar la celebración del desfile del día de las FFAA, 30 de mayo, festividad de San Fernando, patrón del arma de ingenieros.

 Para los ejércitos todos la liturgia de los símbolos es consustancial a su propio ser o constitución y el lenguaje de la milicia resulta apelativo a las emociones.

 Los ejércitos todos desarrollan un culto a la muerte y a lo que a ella se asocia como virtudes castrenses, tribulaciones, sacrificios y penalidades varias, a menudo codificadas en un repertorio de reglas de conducta honorable.

 Ofrece poco margen de discusión que el símbolo supremo de toda milicia sea la bandera. Con su izado y arriado, toques de diana y retreta, se abre y cierra marcialmente la jornada. La bandera como mortaja, el rescate de la bandera en el campo de batalla , para que no caiga en manos del enemigo, al precio de la propia vida, el seguir al abanderado... 

El mílite, como el marino o el torero, oficios de cercanía a la muerte, desarrollan numerosas supersticiones y conjuros proféticos, todos augurios del trance final. Los símbolos e imaginería son la prenda de enlace entre emoción y materia.

 Este mediodía en Samil el desplome de la bandera en su izado despierta el augurio infausto de la caída del símbolo y de la posible caída de aquello que representa, tan temida y anunciada. 

Bestiario. Nêspera Editora.

Estivemos a pasada semá polo Café de Catro a Catro en Vigo no cerimonial da presentación dun libro primoroso, de exquisita factura e gratísima sensación táctil e visual, de Nêspera Editora. 

O libro é un Bestiario con textos de Vítor Vaqueiro, traducidos ao inglés, o libro é bilingüe galego - inglés, por Blanca Staton. A opción normativa empregada por Vitor Vaqueiro é a reintegrada, da que fixo defensa explícita no acto que reseñamos. 

As ilustracións ou pictogramas son da autoría de Ánxel Huete, a quen recordo daquelas exposicións colectivas do Grupo Atlántica polos setenta na Praza da Princesa.

 O formato da presentación do acto semellaba unha tertulia cultural nun plató televisivo, guiada pola xornalista Montse Montaos.

 Non é o meu propósito adentrarme no contido do libro nen como din hoxe facer spoiler. Todo o que saiba que é un Bestiario, escuetamente colección de entes fabulosos, lendarios, arraigados no volk, etnografía e antropoloxía, envolveitos polas Brétemas do Numinoso, saberá do que falamos. Estes eidos suxerentes dos misterios  do Alén non só abranguen figuras de insólitas anatomías híbridas senón tamén crenzas psicoactivas, presentadas como vivenciadas en primeira persoa, existenciais, por elo quizais a tipoloxía do pictograma, abstracta, devenga máis acaída ao caso.

 Teorizacións e pescudas subxacentes ao carácter multiforme e proteico, tamén comparativista, destes mundos e subrexións aéreas, acuáticas e de terra, ligadas aos elementais, podémolos atopar na obra do rumano Mircea Eliade. Agora me ven á cachola a lectura de Imágenes e Símbolos, coido que publicado por Taurus, cito de memoria. 

Sendo pasado mañá, 23 de Abril, o Día Internacional do Libro e tamén San Xurxo, asociado a figura da Coca ou Dragón, é boa ocasión para a merca e lectura do presente libro, Bestiario. 

E máis nesta edición : Vítor Vaqueiro, Ánxel Huete, Blanca Staton, Nêspera Editora, Póker de Ases. E con Montse Montaos, Repoker. Foi no De Catro. Vigo. Tamén na Compaña Non Sancta de Manuel Campillo. 

Juan Diego Riera , un dos nosos.

Nesta galería de espellos, nen cóncavos nen convexos, espellos da memoria simples, recortados contra o pano de fondo da fluencia do tempo, por veces arremuiñado, outras algo máis quedo, pausado, vaise debuxando a fasquía de vellos amigos e camaradas, daquela novos coma min.

Hoxe tócalle a quenda a un rapaz vído de terras mesetarias, das soalleiras Castelas, nomeadamente de Puertollano, arrivado a Vigo polo inverno do ano 1970, mes de Nadal. Juan Diego Riera era o terceiro dunha prole numerosa dunha ducia de imáns. O seu pai, enxeñeiro naval contratado para a construción dunhas plataformas petroleiras encargadas ó Asteleiro da Ría de Vigo Barreras. A sua nai, avogada con bufete en Madrid.

 Juan Diego Riera cursa os seus estudos de bacharelato no Instituto Nacional de Ensino Medio Santa Irene de Vigo. Eiquí Interpolo unha aclaración: O Santa Irene tivo dous emprazamentos, na Praza d'America, no bairro das Travesas, e outro no bairro de Coia provisoriamente, perto do cimeterio de Bouzas, nunha xeira que inicia no curso 1972- 1973. Eu chego no seguinte curso, o de 1973-1974, procedente dos Salesiáns para dar prosecució ós meus estudos nun quinto curso de letras, opción francés, única opción de língua estranxeira na altura no meu centro de orixe. O meu profesor de francés ao chegaren ao instituto chamábase Gregorio e contaba co apoio dun profesor nativo de nome Michel que nos facilitaba audicións de Georges Brassens, Georges Moustaki e outros. Non podía sospeitar o que me agardaba cando entrei pola porta da aula para dous anos máis tarde: o meu libro de estudos riscado con saña cos dous cursos anulados e un puntapé que me botaba fora, ben lonxe das miñas ilusións, daquela estudar filosofía na Universidade ou algunha filoloxía. Por camiños tortos algo desto probaría: a tertulia parisina dos presocráticos de Agustín García Calvo no Café da Boule d'Or e asistencia nalgunhas aulas de Vinçennes como alumno libre e mesmo matricularme na Fac de Filosofía en Compostela. Voltamos ao Santa Irene, xa no primeiro cuadrimestre do curso 1973- 1974, segundo tamén relata coincidentemente Juan Diego nunha colaboración por él asinada noutra parte deste libro, facemos contacto os irmáns Carlos e Gonzalo Meixide e máis eu con ele. Descontentos cos "peixes", os carrillistas, ficamos a espera de xestións vía Universidade de Santiago, por medio da sua irmá Susana, onda había un xérmolo trotsquista da Liga Comunista Revolucionaria. Polo Nadal dese 1973 nunha cita na Cafetaría Miramar no Paseo de Afonso, moi perto da Rúa de Santiago, onde eu vivía, daí o meu alcume de guerra, como dicíamos, Santiago, digo, na Cafetaría Miramar recibo un paquete de textos e propaganda da Liga, como xa reseño noutras entradas destes Distopías. Este é un punto de inflexión nas nosas relacións personais e grupais proxectadas políticamente. 

Mais non é este o vieiro que vou adoptar no desenvolvemento destas liñas senón as nosas actividades no estudantado de medias nas singulares condicións da clandestinidade fronte a un réxime opresor de xenealoxía fascista endurecido nas súas postrimerías, esclerotizado, lanzando zarpazos coas suas gadoupas nos estertores da sua crudel eisistennza. O ciclo biolóxico do ditador Franco se superpón co ciclo vital do seu réxime se ben o franquismo non remata con Franco e diso vai a chamada Transición, Transacción, Treizón. Nestes anos dos primeiros setenta volven as penas de morte e os mortos e feridos nas rúas. No caso galego moi sinaladamente os traballadores asasinados Daniel Niebla e Amador Rey no Ferrol no 10 de Marzal do 1972 ou Manuel Montenegro Simón en Vigo o primeiro de Maio de 1975. En Agosto de 1975 tamén tiroteado e asasinado Moncho Reboiras, militantes da UPG, nas rúas de Ferrol. O 27 de Setembro de 1975 executadas as penas de morte contra dous vigueses militantes do PCE ( m-l ) e FRAP, Xosé Humberto Baena Alonso e Xosé Luís Sánchez Bravo, coñecidos nosos, xunto a Ramón García Sanz ( FRAP ) e dous militantes de ETA , Jon Paredes Manot e Ángel Otaegui. Neste contexto e retornando ao caso que nos ocupa, no Santa Irene desenvolveronse grandes mobilizacións, dentro e fora das aulas, lembramos aquelas asambleas masivas nos sotos lóbregos, mesmo sen pechar, na entrada principal a man esquerda, nas que a primeira reivindicación era o dereito  a eisistir, o dereito de asamblea, proscrito. Inesquecibles aqueles desaloxos polos corredores, coreando consignas democráticas camiño das anteditos asambleas con paradas diante da dirección do centro. Non só, saíamos ás rúas a manifestarnos polo noso, cortes de tráfico, coches atravesados, barricadas, enfrontamentos coa gristapo, en grupos máis reducidos, saltos, comandos, octavillas voandeiras, berros, carreiras, estoupido espallados pola cidade, duas vitenamitas operando no Pontillón - Freixeiro e outra de reserva custodiada por Manuel Campillo nun baixo propiedade da sua familia tamén polo bairro das Travesas, creando un eixo de continuidade Freixeiro, Travesas, Peniche. As veces, pola zona, en grupos máis reducidos, rúa Coruña abaixo, íamos ao encontro dos traballadores dos asteleiros de Beiramar.

Nos dous cursos 1973- 1974 e 1974- 1975 ao carón das máis xenéricas reivindicacións sociopolíticas de todo tipo nos enfocamos nun eixo mobilizador: a nosa frontal oposición a implementación da selectividade para o ingreso na Universidade, prevista na Ley General de Educación de 1970. Para trabar a argumentación me servira fundamentalmente dun libro de Ignacio Fernández de Castro, cofundador do FELIPE ( Frente de Liberación Popular ) que me pasara Pepe Ulloa da libraría A Esmorga. O plantexamento en esencia era a oposición a unha concepción e praxe elitista, clasista e reaccionaria do acceso á Universidade. " O fillo do obreiro á Universidade".A maiores dos contidos curriculares en moitos casos, acientíficos, precientíficos ou anticientíficos, por exemplo, a dominancia da escola aristotélica tomista nos estudos de Filosofía ou estudos que preterían tanto a língua galega como o coñecimento do feito nacional galego na sua totalidade excluído. As mobilizacións contra a selectividade xuntou a tódolo abano variopinto de organizacións no Santo Irene que era un microcosmos no que se atopaban representadas a práctica totalidade da clandestinidade. En cada intervención, cóbado con cóbado, se atopaba Juan Diego, en vangarda ou na trastenda movendo fíos. Eiquí tamén tería de falar, antre os nosos, de Carlos Meixide, Luís López Chantada ou novamente Manuel Campillo. Como figura senlleira naqueles combates de dous cursos Xosé Luís Ezama, conspicuo representante do carrillismo, intelixente e valente, de quen teño falado por extenso noutras páxinas deste libro. Xosé Luís Ezama pedeceu detención, golpes e maus tratos durante a celebración das primeiras probas de selectividade, provocando a solidariedade non só do Santa Irene senón dos demáis institutos de Vigo e doutros da Galiza.

Imos póndolle o ramo a este artigo. Juan Diego, chegado un día de Nadal de 1970 a nosa cidade viguesa desde Puertollano, marcha para Madrid no Outubro de 1981. Para os que militamos intensamente, deixando ben pouco para nós, naquel tempo de incertezas o rastro da sua memoria permaneceu intacto e agora, máis de 50 anos despóis recuperamos o contacto para estes apuntes. 

Quero poñer eiquí os nomes da miña profesora de Filosofía, Marilís Villamarín, do combativo sen desmaio Xosé Luís Méndez Ferrín, das alumnas Rita Pérez, filla do Profesor de Ciencias Cándido Pérez, curmá da miña nai, e Lucía Cid Cabido, coa que mantiven algunha longa conversa ao pouco chegarmos ao Santa Irene, en paseatas polo Parque de Castrelos. Quizáis recorde. A Javiera Caramés, Alberto Rufo, Rubén Pérez, Pascual Martín e Romón. 

O meu 23F do 81

Fixen o meu servizo militar con destino na DAC (  División Acorazada Brunete ) previo xura de bandeira un 19 de Agosto do 1979 no CIR de Colmenar Viejo na Primeira Rexión Militar, sendo o Xeneral de División ao mando Torres Rojas, posteriormente implicado no autogolpe do 23. O xeneral da Primeira Rexión, Xeneral Guillermo Quintana Lacaci e ministro de Defensa da UCD Agustín Rodrígue Sahagún.

 A DAC estaba conceptuada como unha unidade de intervención inmediata na que se programaba e executaba instrución de contrainxursencia, patrullas pola M30, colonia militar de Aluche, bairro de Campamento, estrada de Extremadura, se realizaban frecuentemente manobras de todo tipo, destacando e asistindo a duas do conxunto da Acorazada no Campo de Tiro de San Gregorio en Zaragoza e outra en Chinchilla na provincia de Albacete, en outras fun agregado como operador de radio. 

O meu destino na Acorazada Brunete foi nun REMIX, arma de Enxeñeiros, batallón de Transmisións na Compañía de Radio. Posto táctico,  consta na blanca, operador de radio. 

A distribución sobre o territorio da Brunete era máis ou nenos anular, arredor de Madrid. No servizo de operador de radio tiven que cubrir un denominado, malla divisionaria, que enlazaba tódalas unidades e o Estado Maior no Pardo, onda había compañeiros destacados. No tráfico diario da malla cumplimentábanse uns estadillos cos seus correspondentes indicativos, que eran entregados no corpo de garda. Quizáis aínda hoxe resultaran uteis.

 O caso é que movementos e comunicacións deron no relevo de Torés Rojas con novo destino como xefe de inspección de tropas na octava, A Coruña, polo xa daquela cualificado de constitucionalista, o otanista Xeneral Juste Fernández. A DAC foi considerada peza insustituibel no desenrolo do 23F. 

Vexamos. Os contidos máis reiterados das mensaxes era o terrorismo, preservar a Monarquía e a Unidade de España. Cando chega o momento son os militares máis monárquicos os máis resoltos, Armada e Milans del Bosch, entre outros. No contexto daquelas datas o Rei fora aldraxado nunha visita a Euskadi por electos de Herri Batasuna, interrompido ó inició da sua alocución, entoando o Eusko Gudariak. Un dos intanxibles dos tempos da Reforma era a Monarquía, símbolo da Unidade de España e as Forzas Armadas o seu garante. 

Perante a escenificación da ocupación do Congreso quedan abertos micrófonos e algunha cámara ( noite dos transistores) pra que poidamos visualizar e ouvir o reality. 

O Rei non aparez en pantalla ate a madrugada. Aparecen en escea os da JUJEM, Junta de Jefes de Estado Mayor e o seu presidente, o ferrolán Gabeiras Montero, secundando ao Rei. Vanse retirando os tanques aos cuarteis en Valencia.

 Resultado: dobre.lexitimación da Monarquía e a Constitución.O 23F Unha Borbonada. 

Epílogo: 12 meses despóis gaña o PSOE as eleccións con 202 deputados sobre 350. Un dos seus primeiros actos públicos, a visita da Brunete no acuartelamento do Goloso.

 A marcha da Reforma/Transición segue o seu paso lixeiro, imparable.