lunes, 29 de julio de 2024

Trotsky en Coyoacán

Estamos en el mes de Agosto y un día 21 de tal mes fallecía en México el revolucionario Lev Bronstein, más conocido como León Trotsky. Fue asesinado con un piolet por Ramón Mercader, agente estalinista catalán, bajo identidad falsa.

Aquel hecho tuvo gran repercusión social e incluso trascendencia histórica. Por de pronto decapitaba la Cuarta Internacional, creada en París  apenas dos años antes, en Septiembre de 1.938. Trotsky, su máximo inspirador e impulsor, no había podido asistir, aunque fue el autor de su Programa fundacional, conocido como Programa de Transición.

Dada la relevancia de la figura histórica de Trotsky su muerte puede considerarse un magnicidio. Ramón Mercader tras pasar 20 años en presidio saldrá rumbo a la URSS para acabar sus días en el paraíso cubano.

Transcurridos 77 años de aquellos luctuosos sucesos la URSS implosionó en 1.991 y el culto actual a Stalin lo profesan fundamentalmente sectores ultranacionalistas rusos y eslavos que lo ven como un icono nacional-popular.

Incluso devino estandarte de la nueva versión del espacio geopolítico de Eurasia y es más apreciado por la extrema derecha Nacional -Bolchevique, incluso en la Alemania actual, donde los revisionistas  históricos recuperan la figura de Otto Strasser, denominada izquierda Nacional del Partido Nazi.

Ya en los años veinte planteaban un lebensraum con la pretensión de la anuencia de Stalin. Al fin, en los treinta el Pacto Molotov -Ribbentrop sería la confirmación efímera y fallida de tal propósito a costa al menos de Polonia.

¿Cuál sería hoy la mirada de Trotsky sobre Stalin a los pies de los escombros de la URSS, sobre los resultados de la edificación del socialismo en un sólo país?.

La Historia ha expedido su veredicto. . El asesinato de Trotsky en Coyoacán además de cruel resultó completamente inútil. El internacionalismo de Trotsky, sino ya proletario, supo al menos columbrar con mayor acuidad el mundo presente que el delirio megalómano de su encarnizado perseguidor.

viernes, 26 de julio de 2024

Atlantismo

Eran los años setenta en la convulsa Italia, los años de plomo. Vivía Aldo Moro, líder de la Democracia Cristiana y la opción política más votada era el Partido Comunista Italiano, liderado por Enrico Berlinguer, ganador y siempre a las puertas del gobierno. En consecuencia, el eje de la Democracia Cristiana giraba en un complicado engranaje de polipartidismo de acuerdos parlamentarios y de gobiernos de coalición. 

 Así surge el llamado Compromiso Histórico. Un posible acuerdo de gobierno en Italia entre comunistas y demócrata cristianos. Hay que señalar que el comunismo de Berlinguer se decía eurocomunista, esto es, purgado de cualquier dependencia o influencia de la URSS, Unión Soviética. A este eurocomunismo se adhirió Santiago Carrillo en una cumbre celebrada en Roma por el 76, más renuente fue George Marchais, del Partido Comunista Francés, un poco por las tradiciones gaullistas en lo que atañe a la OTAN. La Grandeur, quizás. 

 Ahí se nos aparece el fantasma del atlantismo . Era necesario afrontarlo o conjurararlo. ¿Qué doctrina era esa del atlantismo? Suponía la admisión forzosa de un vínculo de dependencia entre el llamado espacio europeo occidental o CEE , Comunidad Económica Europea, o como fuere, y Estados Unidos, detallado en la alianza militar denominada Organización del Tratado del Atlántico Norte, OTAN.

 Ni esta aceptación resignada resultaba suficiente. La OTAN no admitía comunistas en los gobiernos europeos bajo su influencia, que resultaba garante de los intereses de los Estados Unidos en Europa. El atrevimiento de Aldo Moro de aproximación a a los comunistas le costó la vida. 

Avancemos el escenario a la caída del bloque soviético y la reunificación alemana entre noviembre del 89 y el verano del 91. Queda claro que Estados Unidos se proclama el ganador de la Guerra Fría y, he aquí lo peligroso, empieza a moverle los marcos a Rusia. 

En la cumbre de la OTAN, la última anterior celebrada en Madrid, bajo un gobierno presidido por José María Aznar, se producen algunas de estas ampliaciones a países circundantes con Rusia en una especie de ostpolitik hostil militar. Esto nos sitúa en el actual tablero de una Rusia que no acepta y reacciona. 

Un último apunte, sobre el referéndum OTAN en España en el 86, año del ingreso conjuntamente con Portugal, en lo que llamaron Europa. En el argumentario a la desesperada de Felipe González, por darle la vuelta al previsible triunfo del no, se preguntó retóricamente, en el caso del triunfo del no quien lo gestionaría ante Europa, sugiriendo un vínculo indisoluble entre las dos estructuras. A eso llamamos atlantismo. Veremos que actualizaciones salen de la presente cumbre en un contexto bastante diferente al de las anteriores. ¿Más ampliaciones, un reforzamiento del vínculo trasatlántico? Veremos. 

viernes, 10 de mayo de 2024

Prisciliano, heresiarca galego

A figura de Prisciliano érguese coma un insurrecto que pretende convencer aos seus coetáneos antes que impoñer. Confiaba na palabra evanxélica, na sua persuasión, e no século catro tomou posición frente a unha Igrexa que pretendía establecerse como poder xerárquico con Roma como centralidade e o Papa, bispo de Roma, cunha preeminencia sobre os demáis bispos da cristiandade. 

Ordeado bispo de Ávila, na Lusitania, foi denunciado polos bispos de Mérida e do Algarve, Prisciliano acude a Roma para defenderse e non é recibido polo Papa. Probablemente confunde as cuestións teolóxicas e doctrinais coa verdadeira cuestión que estábase a dirimir, unha pelexa de poder arredor do futuro dunha institución que alborexaba para durar longos séculos. 

Esta indefensión levouno á decapitación en Tréveris pola man do Emperador, preocupado con congraciarse co novo Poder emerxente. 

Acusado de nigromante, tal vez pagano, quen foi Prisciliano? Dende unha perspectiva histórica, un tanto neboenta a sua vida, entre a lenda e a historia, con arrrcendos de santidade, ofrece testimonios de vida. A sua comuñón coa natureza, a sua relación en bastante intimidade cun circo relativamente amplo de mulleres, teólogas e sacerdotisas, precursoras das ordes regularse femininas. Hoxe en día hai estudos destas cuestións dende a perspectiva da crítica do chamado discurso de xénero, que non abordaremos nestas breves liñas.

 Utilizando un presentismo, quizáis un ucronismo, puideramos representarnos a Prisciliano como un librepensador, un esprito ceive pouco moldeable para as restriccións, confiado no verbo divino e na praxe vital. 

E para Nós, os galegos co percorrer dos tempos? O feito de acreditar o seu nascimento na Gallaecia, mesmo considerar o sepulcro de Santiago ocupado veramente polos osos de Prisciliano e que nestas terras galaicas agromara o seu ensino e exemplo, por ser máis acaído a natureza do País galego, xerou unha reivindicación do seu personaxe como elementos identitarios no ronsel do romanticismo e o nacionalismo que lle vai asociado.

 Xa na entrada, anos vinte do pasado seculo vinte, Vicente Risco e outros encontran a sua efixie suxente. Así vai entrando no universo literario galego. Ferrín, poño por caso, dedícalle unha composición poética en libro de tan elocuente título como Estirpe. María Xosé Queizán, adentrándose máis no mundo feminino de Prisciliano, unha novela, Amantia. Tamén no teatro, Roberto Vidal Bolaños. E así outros. Para rematar estas breves liñas, citar como libro de consulta a edición dos escritos de Prisciliano " Tratados y Cánones". Dou como referencia a edición da Editora Nacional. Biblioteca de Visionarios, Heterodoxos e Marxinados. Ano da edición vai máis arriba na foto da capa do libro, 1975. Prisciliano é Noso.

martes, 2 de abril de 2024

Altri: Colonialismo interior

En 1967 Robert Lafont publica " La Revolution Régionaliste" en Éditions Gallimard, París. O libro é traducido ao castelán no 1971, editado por Ariel. O capítulo terceiro do libro desenvolve o concepto de colonialismo interior.

 Xosé Manuel Beiras introduz o concepto, aplicado ao caso galego, no seu libro "O Atraso Económico de Galicia" . O capítulo catro do libro de Lafont leva por título "Conciencia rexional ( dígase nacional, engado eu) e conciencia histórica. No caso galego, a conciencia histórica atinxe a sua integración forzosa e dabondo forzada no denominado EIE, Estado Imperialista Español ( ver Castelao" sodes uns imperialistas fracasados "). 

No caso de ALTRI, topámonos cun proxecto das denominadas economías de enclave, de corte neocolonial, quer dizer que non completa o ciclo productivo de maior valor engadido, exportando o producto a destinos alleos, é suxa e altamente predatoria cos recursos locais, destruindo ou afectando gravemente ás economías xa establecidas no territorio. 

A outra faciana do proxecto ALTRI é o relacionado coa UE, a Unión Europea. Nefeuto, ALTRI pretende instalarse, ao abeiro dos denominados cretos NEX GENERETION, orixinados na crise da COVID ( a extinguirse no 2026, hai unha certa premura no asunto nesta altura ), dos que o oitenta por cento sería transferido e xestionado pola Xunta( de aí supoñemos o interese de que sala o proxecto adiante) e o outro vinte por cen polo Governo do Estado. 

Fondos destinados ao financiamento de proxectos transfronteirizos, entre outros destinatarios coa resiliencia como pano de fondo declarado , ( ALTRI é de orixe portuguesa, expulsada do seu mercado primixenio, por mor duns devastadores lumes, que deron na prohibición de novas prantacións de arcolitos, materia prima indispensábel para unha pasteira). De aí tiramos a consecuencia do efecto perverso das economías subsidiadas. 

Nas tebras, operando como conseguidores ou muñidores uns despachos lobistas, dise, nos que topamos ao lucense Pepe Blanco ( PSOE) e Alfonso Alonso ( PP). Certo que esto sería asunto secundario, o importante é percibir a distancia ou mesmo a oposición entre as intencións declaradas e as consecuencias da pertenza a unha macroestructura que asigna e distribue roles espaciais e de xeografía humana. A nós, ESPAZO COLONIAL.

miércoles, 27 de marzo de 2024

Eva Lareo, arte en vena

Desde aquellos tiempos en que , años veinte del pasado siglo, Toribio, procedente de Sanzoles, tierras zamoranas, cogiera el traspaso de un negocio de vinos y viandas, previo haberse dedicado a lo que hoy sería oficio de taxista con el alquiler de un coche de punto de tracción de sangre, y abriera las puertas de Casa Toribio, evolucionando hasta el momento que pasó a llamarse popularmente Taberna La Viuda, regentada por doña Amparo y después Maruja y Adolfo ( Fito) ha pasado mucha agua Urzaiz abajo, para mezclar dulce y salado, pluviales y mar.

 Así también, por La Viuda, muchas gentes de las barriadas viguesas y otras venidas de las variadas y multiformes geografías gallegas. Junto a trabajadores industriales, otros de la bohemia artística, destacadamente de las artes plásticas, señalando ahora a tres que fueron habituales y amigos de la casa, compartidos con la Taberna Eligio y en algún caso con El Bosque. Cito, Urbano Lugrís, Mario Granell y Xosé Lodeiro.

 Fito Lareo siempre tuvo buen entendimiento del Arte, fue aficionado a la lectura y  conversador muy entretenido. La Viuda y Eligio estaban en los bajos de El Pueblo Gallego y por allí paraban Castroviejo y Cunqueiro. 

Volviendo sobre la plástica una pequeña pinacoteca expuesta en la Viuda atestiguó en su momento la querencia por este Arte. A la entrada a mano derecha un retrato de doña Amparo, obra de, dudo, si Xosé Guillermo o Antonio Palacios. Al fondo colgaban cuadros también de Tomé, Sucasas, Monroy, Eiravella, Mantecón, Lodeiro, entre otros. Por allí hacía su entrada al igual que en El Eligio el marchante alemán Manfred. 

En la casa familiar de Couso, Cangas, unos penedos decorados con peixes de colores por Mario Granell. En esos tiempos el hijo menor de Fito y Maruja, Miguel, todavía adolescente, a la vuelta del artista y su esposa Oliva e hija, establece una entrañable relación con el pintor, manifestando inclinación por el dibujo y la pintura. 

Hoy, transcurrida alguna década, Eva Lareo, alumna de Bellas Artes en Pontevedra cuelga su primera Exposición en la Galería Tangram de la ciudad del Lérez. Con estos antecedentes familiares y su formación en la Escuela pontevedresa podemos atrevernos con la afirmación de Arte en vena o como ella misma dice desde adentro, o personalísimamente " dentro de mi". 

jueves, 14 de marzo de 2024

Da liturxia en Galego

Onte estiven na inauguración da exposición 55 anos da liturxia en galego (1969-2024) que se mostra na igrexa do Sagrado Corazón na rúa Rosalía de Castro en Vigo. O acto estaba aberto a quen quixera asistir, iniciando cos cánticos duns cativos con acompañamento de guitarra e guiados pola muller que faría de mestra de cerimonias no transcurso da inauguración. 

Entre os intervintes os representantes, por orde de intervención, do vicepresidente da Editorial SEPT, Silvestre, quen tivo un recordo para Francisco Domínguez, presidente de SEPT, quen non poido asistir por motivos de saúde. A continuación falarían Víctor F. Freixanes, presidente da RAG, Valentín García, secretario xeral de política lingüística e para rematar Luís Quinteiro, bispo da diócese de Tui-Vigo. 

Alén estes datos introdutorios, agora as datas. O Concilio Vaticano II a finais do ano 1963 aproba o uso das chamadas línguas vernáculas na liturxia, ata ese momento o latín era a única língua de celebración. Con Paulo VI danse as primeiras autorizacións que empezan a desenvolverse dende xaneiro de 1965, ficando excluído o galego por causa de carecer de textos litúrxicos na propia fala. A exclusión do galego fai reaxir a variados sectores de opinión do momento  que dirixen as suas demandas  a prol do idioma ó cardeal Quiroga Palacios. 

O 25 de Xullo de 1965, Ano Xacobeo, o crego ( S. J.) Seixas Subirá celebra a misa por Rosalía en San Domingos de Bonaval en galego, primeira en celebrarse na nosa fala con autorización eclesiástica. En 1968 SEPT publica o misal, traducido por Morente, Espiña, Estraviz e Vidán, resultando fundamental para a aprobación da liturxia en galego. 

Eiquí deteño o meu paso, cunha engádega sobre a situación actual, extraída como algúns dos datos anteriormente relatados do breve manual que acompaña a Exposición. Cito: " En 1989 só o 7 por cento das misas dominicais en Galicia se celebraban en galego e só había algunha misa en galego no 14 por cento das parroquias". 

Hoxe, no 2024, coido que coas igrexas meio valeiradas e o clero autóctono avellentado e sen apenas reposición e un ecosistema lingüístico, fora da contorna dixital, desgaleguizado, extensiva e intensivamente no medio urbán,  coido, digo , que a situación presente non sexa mellor que ha 30 anos. 

lunes, 1 de enero de 2024

La Guinda74. Vigo

Vengo de la chocolatería y churrería Que Churros, aquí en la calle del Carmen, frente al Hostal del mismo nombre, estos otrora campos o veigas del Carmen, predios cercanos al arcano de mi ascendencia materna en Castreliños. 

Para mi cruzar la Gran Vía es cruzar el Mississipipi o algo así, un parteaguas que me transporta a las capas freáticas del caudaloso río Lagares, caudaloso en recuerdos de paseatas por sus riberas y aledaños en compañía de mis perras Kimba y Pitusa, bautizadas por mi hermana, allá finales de los setenta. 

Y decía que vengo del Que Churros de cumplir el precepto anual de comulgar con chocolate y churros en el alborear del Año Nuevo, tan nuevo y viejo como todos los otros, los que fueron y los que vendrán, si llegan. 

Y es así que mi imaginación o memoría fabulista y fabulada o ideada me transporta a mi primer chocolate con churros de madrugada, 1974, aquellas navidades tan familiares, escapado por la puerta trasera de nuestra casa, casa de dos puertas mala es de guardar. Y me encuentro callejeando por Pobladores, La Barroca, San Julián o San Vicente hacia la calle Real y al punto exacto donde se encontraba la Guinda, también llamada La Lechería. Madrugada, en esas horas a puerta cerrada, había que llamar, lo hice y permitieron mi entrada sin remilgos a un interior bullicioso. 

Ahora para dar más noticia del local me veo obligado a dejar pasar un par de años, finales del 76, nuevamente callejeando por empinadas calles que ascienden o descienden del mar no infrecuentemente vestidas con ropajes a jirones de humedades neblinosas. Vuelvo a la Guinda ya con un trato más familiar y diurno. La señora América comenta que en su Ferrol natal su familia fuera vecina cercana de los Franco, antes que Franquito fuera todo un generalísimo,  América comentaba de la impronta de la Marina de Guerra, la Armada, en la llamada ciudad departamental. Un ambiente de mar que relata muy diferentes al de Vigo, gentes de la pesca, que calles arriba del Berbes ponen la nota salobre en el ambiente. Pero la señora América prefería hablar de su Ferrol. 

Entre guindas maaceradas y conservadas en licor en grandes frascos de cristal y chocolates a la taza con acompañamiento de una jarrita de leche fría o templada para ir aclarando el chocolate espeso, iban empezando a transcurrir las jornadas de alcoholes y chocolates de mi vida. 

Porque hay que reconocer que un licor de guindas marida muy bien con un chocolate caliente. A ver si alguien se anima y recupera la añeja fórmula de la Guinda. Buen año 2024.