La Esquina: Intersección de espazos e tempos transicionais.

Quedamos citados na Cafetería La Esquina, Avenida Castrelos, As Travesas, fronte ó Pavillón dos Deportes, unha xeografía humana moi familiar, evocadora daqueles tempos da discoteca e cervexería La Boa onde coñecín a miña veciña Katy, tamén próxima ao Monterrei , xa recordada, perto tamén do instituto Santa Irene, incubadora dos nosos soños revolucionarios feitos organización militante clandestina ( xa sabemos, as ideas sen organización esmorecen) nos primeiros setenta do pasado século.

 Entre os presentes: Rita Pérez, filla do profesor de Física e Química, o Ultreia Cándido Pérez, curmá da miña nai Beatriz Lidia, Lila; Enrique Parcero ( tíñao erroneamente por condiscípulo no instituto polo 73 - 75), Manuel Romón ( integrante que fora do grupo de comunicación poética Rompente, xunto con Antón Reixa, Alberto Avendaño e Alfonso Pexegueiro), Manuel Torres Fortes ( asiduo ás asambleas e ós desaloxos), César Pérez, fillo do profesor de Matemáticas Rufo Pérez, da promoción da militancia nacionalista dos oitenta no Santa Irene, inducido polo seu cuñado Parcero, e máis quen esto escribe e suscribe. 

O obxectivo deste encontro recordar que non acordar os cursos de 1973-1974 e 1974-1975 nos que coincidimos en Coia onda foran trasladadas as matrículas do Santa Irene nas Travesas, pecho por reformas. Recordamos, tamén falando telefónicamente estes días con Javier Caramés, que a potencia movilizadora de masas daquelas xornadas, tiña por bandeira a firme e rotunda oposición á implantación da selectividade, xa prevista na Ley General de Educación do ano 1970 e implementada polo ministro de Educación y Ciencia, Cruz Martínez Esteruelas. Algún cliché picou J. Caramés contra a Selectividade e por mudanzas democráticas na educación, no ensino, no país..clichés tecleados no cruzamento de Peniche nun lugar que non desvelo. Queda para os iniciados. A maiores ou como previos acompañaban as máis elementais demandas democráticas coma o dereito a celebrar asambleas sen tutela e o básico dereito de expresión, organización e representación do alumnado, denegado pola orde da delegación ministerial facha. Tamén na táboa reivindicativa aparecía o problema do transporte de VITRASA, xa daquela unha empresa negreira que obtiver a concesión da man do alcalde Portanet, home de talante autoritario con moi boas conexións na contorna do Pardo.

Nas seguintes liñas vou poñer en destaque a Rita Pérez, Antolín ( eiquí ábrese unha dúbida se o nome era Antolin), fillo do dono da céntrica Xoiería Antolín na Porta do Sol, infausta e prematuramente falecido segundo me informan neste encontro que reseño e as miñas relacións coa organización estudantil nacionalista ERGA. 

Pero antes quero lembrar a Eduardo Hernández Rua, coñecido como Yayo. No ano 1975 era alumno da Escola de Maxisterio da Igrexa en Vigo. Por aquel tempo Yayo militaba no grupo catalá de Jordi Solé Tura denominado Bandera Roja. Facendo un pouco de memoria Solé Tura e os seus escindidos do PSUC e retornados como Bandera Blanca acadarían un certo relevo na figura do seu máximo dirixente que chegou a ser ponente polo PCE na elaboración da Constitución Española de 1978, considerado un dos pais do réxime vixente. Ó marxe desta consideración, como fora, Yayo foi sancionado académicamente no 75 e promovemos movilizacións desde o ensino medio vigués. Xa matriculada Rita Pérez na Escola de Maxisterio, condiscípula de Yayo, destacou solidaria co seu compañeiros de Maxisterio. Eduardo Hernández Rua. Yayo sería máis adiante impulsor do grupo de teatro A Farándula, un fito cultural pioneiro, do tempo da Transición. Asimesmo no cruce dos Cboróns poría en marcha a Libraría Castelao xunto a Fernando Pereira, retornado do Uruguay, que chegaría a alcalde no Concello de Soutomaior. No trato que mantivemos coeles podemos dar creto da sua honestidade, valía e compromiso coa causa galega. 

De volta ao Santa Irene en Coia quero falar dos de ERGA, entendo que Rita Pérez, Torres Fortes e Romón, antre outros estarían a moverse arredor do nacionalismo, mais o meu trato orgánico con ERGA veu coa presentación que de si mesmo fixo o tal Antolin, se ben parez que o seu nome verdadeiro era Xosé Manuel, non trabucar con outro da Garda, tamén falecido coido que en accidente de moto, quen chegara a concelleiro na sua vila. Este Antolin co que eu tratei, o de Vigo, segundo parez coñecido co apelativo do neno, miúdo, pequeno, de ollos azuis intensos, serio, reservado, propúxome espallar LUME, órgano de ERGA, eu accedín. Por un Ensino Científico, Nacional e Popular. De acordo. Antolin, se fora o seu nome, viña acompañado de Ramón Giraldez e outro máis. Convocóume nalgunha ocasión na Asociación Cultural de Vigo e acudín, na rúa López de Neira, a carón do Cine Vigo, no acceso onde se exhibían os cadros dos filmes proxectados. Teño para min que este Antolin era o verdadeiro contacto de ERGA no noso instituto coa UPG, se el mesmo non era militante. Xa teño comentado dalgunha paseata e conversa extensas con Lucía Cid Cabido por aquel tempo. Bo recordo da súa aptitude e actitude que inscribo en coordenadas do nacionalismo galego. As relacións sempre foron cordiais e de respecto mutuo cos nacionalistas. Pouco tardaría o nacionalismo galego en medrar aceleradamente, sobor de todo a partires da creación da ANPG, nese ano 1975, mes de abril. Penso. 

Eloy Arza: Xenebra-Vigo

No que fora o Bodegón na rúa de Santiago en Vigo Eloy Arza fai a sua primeira incursión na hostalería cando botaba a camiñar a década dos oitenta. Colle o traspaso do negocio e chanta unha grande bandeira galega e dende un bar da Rúa concita xentes variada de dentro e fóra daquelas lindes, doutros eidos e parroquias da cidade, imprimíndolle tamén, se cadra, un xiro ideolóxico á esquerda, debido a sua personalidade, sen descoidar viños e viandas, anovando e pulando a oferta gastronómica da man da sua dona Carmen Parracia Sobrino. Aquelo de poñer a bandeira parecía invocar un trémolo programático ( pequeno tsunami nas augas estiñadas e toldas con cheiro a reseso franquista que poidera quedar no ambiente) cando todavía oficiosamente eramos preautonomía disputada polo neocentralismo madrileños e dos coruños e amencían gromos do soberanismo que medraba e concibía o autonomismo máis unha concesión que conquista. Naquela Rúa de Santiago, que eu chamei a dos catorce bares, a presenza do Bodegón de Arza tornouse referencial na cidade. 

Eran os anos 1981 ata o ano 1986. Ás portas do Bodegón por eses anos fixérase unha morte con escopeta, cal lupara siciliana, por uns corniños que ferían a testa orgullosa dun proxeneta. Este foi o rumor, o runrun que circulara, feito moi acaído para detonar coma os disparos unha noveliña de serie negra, incentivada pola cercanía do bairro chinés e pola presenza dalgúns da clientela pro chinos ou máis ben pro bairro chino.

 Eloy Arza abandona a Rúa de Santiago para mudar á Rotonda de Álvaro Cunqueiro, por fronte das casas dos suboficiais do exército, sitas na Avenida das Camelias. O nome do novo local Mesón Arza, xa moito máis adicado ao bo xantar cunha oferta ampla e variada de pratos e viños. Era polos anos 1986 - 1987. A clientela era abigarrada, heteróclita, sobor de todo á hora da partida de naipes e dominó. Tantas horas na compaña de Vidal Villaverde e tutti quanti libando do eternal copo. Nese tempo finaba o primeiro mandato de Felipe González, Vigo levaba anos convulsionando pola reconversión naval, " A crise naval que a pague o Capital", berraban os obreiros. No Referéndum pola pertenza á OTAN, estivemos xuntos polo NON. Coa entrada na CEE de España e Portugal no xaneiro de 1986 e posterior convocatoria de eleccións ao Parlamento Europeu no oitenta e sete apoiamos a candidatura de Txema Montero de Herri Batasuna, os comités de apoio pecharon a campaña no cine Fraga coa intervención de Mariano Abalo do PCLN. Eloy Arza, outros, eu mesmo quixemos unha Ruptura Democrática e non esta trapallada. 

Como remate destas letras engadir coma breve apunte biográfico que Eloy Arza é de orixe euskaldun, das guipuscuanas terras tolosanas, criado nos eidos lucenses de Samos na viciñanza do mosteiro bieito, dos frades pretos do camiño franco a San Xacobe, que ben puido arrancar na Rue Saint-Jacob de París pola contorna do Quartier Latin do sapiente escéptico, zamorano Agustín García Calvo. Ese París de outono de 1975 dos comboios, procedentes quizais de Xenebra, pintados os seus vagóns cos letreiros " Franco Assassin" con destino a Hendaya. Eiquí despido ao amigo e camarada euskarico-xenebrino- lucense - vigués Eloy Arza, testemuña activa dun tempo inconcluso. 

A violencia política

A cerna, o miolo máis cru de calquera debate político serio é a discusión encol da violencia como praxe política. Contra as aperiencias non é doado establecer a convención sobre que sexa violencia. Alguén dirá sen máis que é a forza bruta mais non é asunto tan sinxelo de despachar. Como veremos nas teorías máis conservadoras do contractualismo e tamén a máis acreditada, a hobbesiana do Estado como Leviatán, a Gran Serpe, o Estado orixínase no suposto pesimista antropolóxico do homo hominis lupus, dun caos primixenio. 

O Estado nese suposto pasa a organizarse como ente ou ser de violencia superior, maior, lexitimada, monopolista, órgano de coerción, por riba das clases e individuos, dotado de leis e forza armada coa que impoñer. Calquera outra forza que se lle opoña será esmagada. A todo isto acompañará unha panoplia de violencias discursivas, culturais e simbólicas, habitualmente precedentes ao emprego da violencia extrema, cárcere, malleiras, morte.

Nos tempos da Reforma ou Transición Política que eiquí tratamos houbo un deseño de violencia estructural e institucional respostada pola movilización obreira e popular, os movementos de liberación nacional ( Euskadi, Galiza, Cataluña e Canarias), anarquistas, republicanos, hoxhistas, maoístas, trotsquistas, luxemburguistas e leninistas nun amplo abano de siglas. Tamén grupos autónomos anticapitalistas, autoxestionarios... Vou omitir siglas nesta ocasión pra non preterir involuntariamente a ninguén e porque xa apereceran citadas algunhas noutras entradas publicadas. Por contra non farei omisión das praxes violentas do Estado supostamente trasicional tardo franquista. 

É momento de subliñar que nos seus estertores finais, na sua agonía ( se esto foi así ), o Estado amosou a sua faciana máis tétrica e perversa, retornando aos seus momentos de lexitimación fundacional e funcional ( a guerra de 1936- 1939, A VIOLENCIA SUPRRMA, como lexitimación, morrer matando ), tornándose o ilusorio pacifismo dalgunhas esquerdas unha treizón. Coma ilustración contrastiva, mentres uns saían das cadeas cos indultos e amnistías parciais que deviron autoamnistía para os verdugos, esas mesmas cadeas enchíanse de loitadores consecuentes que non transaccionaban a Ruptura Democrática que tanto anceiabamos. Así as bandeiras da República, da Autodeterminación das Nacionalidades, da verdadeira Amnistía e do Movemento Obreiro ficaron en rexas mans, enfrontando ao Estado, ós grupos parapoliciais e os abertamente fascistas como Guerrilleros de Cristo Rey de Mariano Sánchez Covisa, Fuerza Nueva de Blas Piñar ou Batallón Vasco Español. A Reforma Política levouse adiante, como dicíamos máis arriba, co emprego da violencia abertamente institucional e encubertamente con tramas paralelas financiadas polo Estado, patentizando que a violencia, axiomática e empiricamente, é consustacial á textura e urdime estatal, á executoria do Poder político. 

No que atinxe á Reforma, agora é cousa de ir pondo e movendo pezas no taboleiro coma nunha partida de xadrez, tal que imos debullando ó longo destas publicacións. 

La Boa

Allá por comienzos del año 1977 coetaneamente al unicio de los primeros mítines de la llamada Transición o también Reforma, según la perspectiva política adoptada, frente al pabellón de as Travesas, se encontraba la cervecería, planta baja, discoteca, planta superior, La Boa. La Boa, en la Avenida de Castrelos, era algo más que un lugar de encuentro de barrio, aunque también, juventud de A Espedrigada, Salgueira o Matamá entre los más asiduos, no voy a dar nombres. En ese escenario golpeó con fuerza la droga, siendo el jaco la más común y disciplinadora, para algunos de esos jóvenes una nueva militancia sustitutiva de la militancia política clandestina de tan sólo unos meses atrás, para otros un amanecer terrorífico a la democracia, una alborada negra a la prometida democracia. Esto se plasmaría algo más tarde en otros escenarios urbanos en el llamado cine quinqui de la Transición, en el que sobresalió el director vasco de ideología comunista Eloy de la Iglesia con su actor fetiche José Luís Manzano y al que hizo también su aportación Carlos Saura con su película Deprisa, Deprisa. En Vigo también corrió muy tempranamente y abundantemente la droga, dato para mi indosociable del carácter obrero y combativo de nuestra ciudad. Para no pocos de los hijos de la clase obrera y de las barriadas el jaco fue la tarjeta de presentación de la Transición. 

Frente a la Boa, sólo cruzar la avenida de Castrelos, el contraste de los primeros mítines de la sacrosanta Transición, en palabras de Francisco Umbral. Reseñaré cuatro mítines y cuatro notas asociadas a estos, a todos asistí. No van secuenciados necesariamente de forma ordenada, aunque lo aparente:

 1. Mitin del PCG, con la presencia de su secretario general Santiago Álvarez. Expulsados un nutrido grupo por el servicio de orden del PCG al intentar colocar una bandera... Republicana española. Inolvidable!

2. Mitin del PSOE, con la presencia de su secretario general Felipe González. Se paseó la bandera republicana, quedando expuesta en un lateral hasta el final del acto. Gritos de España, Mañana, Será Republicana. 

3. Mitin del PSOE, Partido Socialista Popular, con la presencia de Enrique Tierno Galván. Lo disfruté y hasta me emocioné. Ambiente apacible, más aún que amable. Memoria ilustrada y ética laica, su conocido agnosticismo. Hasta llegó a hablar de la palabra revolución como originada en la astronomía asociada a Copérnico. Casi me bautizo de demócrata.

 4. Para finalizar. Mitin por la legalización de todos los partidos ( de izquierda), los de la derecha ya lo estaban, incluídos Fe de las Jons, en todas sus variantes y Fuerza Nueva de Blas Piñar o los Guerrilleros de Cristo Rey de Sánchez Covisa. Hay que señalar aquí que a la izquierda del PCE ninguno estaba legalizado, teniendo que pasar por ventanilla con variados subterfugios. Dieron la oportunidad a tomar la palabra e intervine denunciando esto mismo. Entre los asistentes ilustres de As Travesas a este mitin en concreto que pude saludar Rufo Pérez y Méndez Ferrín. 

Una conexión íntima latía con la tertulia de París en la Boule D'Or y la vuelta de Agustín García Calvo a las aulas, calles, cafés y bares madrileños, que tanto nos hacía pensar en cosas de la Política y la Democracia. 

Símbolos y Augurios

Este mediodía junto a los arenales y pinares de Samil en Vigo tuvo lugar la celebración del desfile del día de las FFAA, 30 de mayo, festividad de San Fernando, patrón del arma de ingenieros.

 Para los ejércitos todos la liturgia de los símbolos es consustancial a su propio ser o constitución y el lenguaje de la milicia resulta apelativo a las emociones.

 Los ejércitos todos desarrollan un culto a la muerte y a lo que a ella se asocia como virtudes castrenses, tribulaciones, sacrificios y penalidades varias, a menudo codificadas en un repertorio de reglas de conducta honorable.

 Ofrece poco margen de discusión que el símbolo supremo de toda milicia sea la bandera. Con su izado y arriado, toques de diana y retreta, se abre y cierra marcialmente la jornada. La bandera como mortaja, el rescate de la bandera en el campo de batalla , para que no caiga en manos del enemigo, al precio de la propia vida, el seguir al abanderado... 

El mílite, como el marino o el torero, oficios de cercanía a la muerte, desarrollan numerosas supersticiones y conjuros proféticos, todos augurios del trance final. Los símbolos e imaginería son la prenda de enlace entre emoción y materia.

 Este mediodía en Samil el desplome de la bandera en su izado despierta el augurio infausto de la caída del símbolo y de la posible caída de aquello que representa, tan temida y anunciada. 

Bestiario. Nêspera Editora.

Estivemos a pasada semá polo Café de Catro a Catro en Vigo no cerimonial da presentación dun libro primoroso, de exquisita factura e gratísima sensación táctil e visual, de Nêspera Editora. 

O libro é un Bestiario con textos de Vítor Vaqueiro, traducidos ao inglés, o libro é bilingüe galego - inglés, por Blanca Staton. A opción normativa empregada por Vitor Vaqueiro é a reintegrada, da que fixo defensa explícita no acto que reseñamos. 

As ilustracións ou pictogramas son da autoría de Ánxel Huete, a quen recordo daquelas exposicións colectivas do Grupo Atlántica polos setenta na Praza da Princesa.

 O formato da presentación do acto semellaba unha tertulia cultural nun plató televisivo, guiada pola xornalista Montse Montaos.

 Non é o meu propósito adentrarme no contido do libro nen como din hoxe facer spoiler. Todo o que saiba que é un Bestiario, escuetamente colección de entes fabulosos, lendarios, arraigados no volk, etnografía e antropoloxía, envolveitos polas Brétemas do Numinoso, saberá do que falamos. Estes eidos suxerentes dos misterios  do Alén non só abranguen figuras de insólitas anatomías híbridas senón tamén crenzas psicoactivas, presentadas como vivenciadas en primeira persoa, existenciais, por elo quizais a tipoloxía do pictograma, abstracta, devenga máis acaída ao caso.

 Teorizacións e pescudas subxacentes ao carácter multiforme e proteico, tamén comparativista, destes mundos e subrexións aéreas, acuáticas e de terra, ligadas aos elementais, podémolos atopar na obra do rumano Mircea Eliade. Agora me ven á cachola a lectura de Imágenes e Símbolos, coido que publicado por Taurus, cito de memoria. 

Sendo pasado mañá, 23 de Abril, o Día Internacional do Libro e tamén San Xurxo, asociado a figura da Coca ou Dragón, é boa ocasión para a merca e lectura do presente libro, Bestiario. 

E máis nesta edición : Vítor Vaqueiro, Ánxel Huete, Blanca Staton, Nêspera Editora, Póker de Ases. E con Montse Montaos, Repoker. Foi no De Catro. Vigo. Tamén na Compaña Non Sancta de Manuel Campillo. 

Juan Diego Riera , un dos nosos.

Nesta galería de espellos, nen cóncavos nen convexos, espellos da memoria simples, recortados contra o pano de fondo da fluencia do tempo, por veces arremuiñado, outras algo máis quedo, pausado, vaise debuxando a fasquía de vellos amigos e camaradas, daquela novos coma min.

Hoxe tócalle a quenda a un rapaz vído de terras mesetarias, das soalleiras Castelas, nomeadamente de Puertollano, arrivado a Vigo polo inverno do ano 1970, mes de Nadal. Juan Diego Riera era o terceiro dunha prole numerosa dunha ducia de imáns. O seu pai, enxeñeiro naval contratado para a construción dunhas plataformas petroleiras encargadas ó Asteleiro da Ría de Vigo Barreras. A sua nai, avogada con bufete en Madrid.

 Juan Diego Riera cursa os seus estudos de bacharelato no Instituto Nacional de Ensino Medio Santa Irene de Vigo. Eiquí Interpolo unha aclaración: O Santa Irene tivo dous emprazamentos, na Praza d'America, no bairro das Travesas, e outro no bairro de Coia provisoriamente, perto do cimeterio de Bouzas, nunha xeira que inicia no curso 1972- 1973. Eu chego no seguinte curso, o de 1973-1974, procedente dos Salesiáns para dar prosecució ós meus estudos nun quinto curso de letras, opción francés, única opción de língua estranxeira na altura no meu centro de orixe. O meu profesor de francés ao chegaren ao instituto chamábase Gregorio e contaba co apoio dun profesor nativo de nome Michel que nos facilitaba audicións de Georges Brassens, Georges Moustaki e outros. Non podía sospeitar o que me agardaba cando entrei pola porta da aula para dous anos máis tarde: o meu libro de estudos riscado con saña cos dous cursos anulados e un puntapé que me botaba fora, ben lonxe das miñas ilusións, daquela estudar filosofía na Universidade ou algunha filoloxía. Por camiños tortos algo desto probaría: a tertulia parisina dos presocráticos de Agustín García Calvo no Café da Boule d'Or e asistencia nalgunhas aulas de Vinçennes como alumno libre e mesmo matricularme na Fac de Filosofía en Compostela. Voltamos ao Santa Irene, xa no primeiro cuadrimestre do curso 1973- 1974, segundo tamén relata coincidentemente Juan Diego nunha colaboración por él asinada noutra parte deste libro, facemos contacto os irmáns Carlos e Gonzalo Meixide e máis eu con ele. Descontentos cos "peixes", os carrillistas, ficamos a espera de xestións vía Universidade de Santiago, por medio da sua irmá Susana, onda había un xérmolo trotsquista da Liga Comunista Revolucionaria. Polo Nadal dese 1973 nunha cita na Cafetaría Miramar no Paseo de Afonso, moi perto da Rúa de Santiago, onde eu vivía, daí o meu alcume de guerra, como dicíamos, Santiago, digo, na Cafetaría Miramar recibo un paquete de textos e propaganda da Liga, como xa reseño noutras entradas destes Distopías. Este é un punto de inflexión nas nosas relacións personais e grupais proxectadas políticamente. 

Mais non é este o vieiro que vou adoptar no desenvolvemento destas liñas senón as nosas actividades no estudantado de medias nas singulares condicións da clandestinidade fronte a un réxime opresor de xenealoxía fascista endurecido nas súas postrimerías, esclerotizado, lanzando zarpazos coas suas gadoupas nos estertores da sua crudel eisistennza. O ciclo biolóxico do ditador Franco se superpón co ciclo vital do seu réxime se ben o franquismo non remata con Franco e diso vai a chamada Transición, Transacción, Treizón. Nestes anos dos primeiros setenta volven as penas de morte e os mortos e feridos nas rúas. No caso galego moi sinaladamente os traballadores asasinados Daniel Niebla e Amador Rey no Ferrol no 10 de Marzal do 1972 ou Manuel Montenegro Simón en Vigo o primeiro de Maio de 1975. En Agosto de 1975 tamén tiroteado e asasinado Moncho Reboiras, militantes da UPG, nas rúas de Ferrol. O 27 de Setembro de 1975 executadas as penas de morte contra dous vigueses militantes do PCE ( m-l ) e FRAP, Xosé Humberto Baena Alonso e Xosé Luís Sánchez Bravo, coñecidos nosos, xunto a Ramón García Sanz ( FRAP ) e dous militantes de ETA , Jon Paredes Manot e Ángel Otaegui. Neste contexto e retornando ao caso que nos ocupa, no Santa Irene desenvolveronse grandes mobilizacións, dentro e fora das aulas, lembramos aquelas asambleas masivas nos sotos lóbregos, mesmo sen pechar, na entrada principal a man esquerda, nas que a primeira reivindicación era o dereito  a eisistir, o dereito de asamblea, proscrito. Inesquecibles aqueles desaloxos polos corredores, coreando consignas democráticas camiño das anteditos asambleas con paradas diante da dirección do centro. Non só, saíamos ás rúas a manifestarnos polo noso, cortes de tráfico, coches atravesados, barricadas, enfrontamentos coa gristapo, en grupos máis reducidos, saltos, comandos, octavillas voandeiras, berros, carreiras, estoupido espallados pola cidade, duas vitenamitas operando no Pontillón - Freixeiro e outra de reserva custodiada por Manuel Campillo nun baixo propiedade da sua familia tamén polo bairro das Travesas, creando un eixo de continuidade Freixeiro, Travesas, Peniche. As veces, pola zona, en grupos máis reducidos, rúa Coruña abaixo, íamos ao encontro dos traballadores dos asteleiros de Beiramar.

Nos dous cursos 1973- 1974 e 1974- 1975 ao carón das máis xenéricas reivindicacións sociopolíticas de todo tipo nos enfocamos nun eixo mobilizador: a nosa frontal oposición a implementación da selectividade para o ingreso na Universidade, prevista na Ley General de Educación de 1970. Para trabar a argumentación me servira fundamentalmente dun libro de Ignacio Fernández de Castro, cofundador do FELIPE ( Frente de Liberación Popular ) que me pasara Pepe Ulloa da libraría A Esmorga. O plantexamento en esencia era a oposición a unha concepción e praxe elitista, clasista e reaccionaria do acceso á Universidade. " O fillo do obreiro á Universidade".A maiores dos contidos curriculares en moitos casos, acientíficos, precientíficos ou anticientíficos, por exemplo, a dominancia da escola aristotélica tomista nos estudos de Filosofía ou estudos que preterían tanto a língua galega como o coñecimento do feito nacional galego na sua totalidade excluído. As mobilizacións contra a selectividade xuntou a tódolo abano variopinto de organizacións no Santo Irene que era un microcosmos no que se atopaban representadas a práctica totalidade da clandestinidade. En cada intervención, cóbado con cóbado, se atopaba Juan Diego, en vangarda ou na trastenda movendo fíos. Eiquí tamén tería de falar, antre os nosos, de Carlos Meixide, Luís López Chantada ou novamente Manuel Campillo. Como figura senlleira naqueles combates de dous cursos Xosé Luís Ezama, conspicuo representante do carrillismo, intelixente e valente, de quen teño falado por extenso noutras páxinas deste libro. Xosé Luís Ezama pedeceu detención, golpes e maus tratos durante a celebración das primeiras probas de selectividade, provocando a solidariedade non só do Santa Irene senón dos demáis institutos de Vigo e doutros da Galiza.

Imos póndolle o ramo a este artigo. Juan Diego, chegado un día de Nadal de 1970 a nosa cidade viguesa desde Puertollano, marcha para Madrid no Outubro de 1981. Para os que militamos intensamente, deixando ben pouco para nós, naquel tempo de incertezas o rastro da sua memoria permaneceu intacto e agora, máis de 50 anos despóis recuperamos o contacto para estes apuntes. 

Quero poñer eiquí os nomes da miña profesora de Filosofía, Marilís Villamarín, do combativo sen desmaio Xosé Luís Méndez Ferrín, das alumnas Rita Pérez, filla do Profesor de Ciencias Cándido Pérez, curmá da miña nai, e Lucía Cid Cabido, coa que mantiven algunha longa conversa ao pouco chegarmos ao Santa Irene, en paseatas polo Parque de Castrelos. Quizáis recorde. A Javiera Caramés, Alberto Rufo, Rubén Pérez, Pascual Martín e Romón. 

O meu 23F do 81

Fixen o meu servizo militar con destino na DAC (  División Acorazada Brunete ) previo xura de bandeira un 19 de Agosto do 1979 no CIR de Colmenar Viejo na Primeira Rexión Militar, sendo o Xeneral de División ao mando Torres Rojas, posteriormente implicado no autogolpe do 23. O xeneral da Primeira Rexión, Xeneral Guillermo Quintana Lacaci e ministro de Defensa da UCD Agustín Rodrígue Sahagún.

 A DAC estaba conceptuada como unha unidade de intervención inmediata na que se programaba e executaba instrución de contrainxursencia, patrullas pola M30, colonia militar de Aluche, bairro de Campamento, estrada de Extremadura, se realizaban frecuentemente manobras de todo tipo, destacando e asistindo a duas do conxunto da Acorazada no Campo de Tiro de San Gregorio en Zaragoza e outra en Chinchilla na provincia de Albacete, en outras fun agregado como operador de radio. 

O meu destino na Acorazada Brunete foi nun REMIX, arma de Enxeñeiros, batallón de Transmisións na Compañía de Radio. Posto táctico,  consta na blanca, operador de radio. 

A distribución sobre o territorio da Brunete era máis ou nenos anular, arredor de Madrid. No servizo de operador de radio tiven que cubrir un denominado, malla divisionaria, que enlazaba tódalas unidades e o Estado Maior no Pardo, onda había compañeiros destacados. No tráfico diario da malla cumplimentábanse uns estadillos cos seus correspondentes indicativos, que eran entregados no corpo de garda. Quizáis aínda hoxe resultaran uteis.

 O caso é que movementos e comunicacións deron no relevo de Torés Rojas con novo destino como xefe de inspección de tropas na octava, A Coruña, polo xa daquela cualificado de constitucionalista, o otanista Xeneral Juste Fernández. A DAC foi considerada peza insustituibel no desenrolo do 23F. 

Vexamos. Os contidos máis reiterados das mensaxes era o terrorismo, preservar a Monarquía e a Unidade de España. Cando chega o momento son os militares máis monárquicos os máis resoltos, Armada e Milans del Bosch, entre outros. No contexto daquelas datas o Rei fora aldraxado nunha visita a Euskadi por electos de Herri Batasuna, interrompido ó inició da sua alocución, entoando o Eusko Gudariak. Un dos intanxibles dos tempos da Reforma era a Monarquía, símbolo da Unidade de España e as Forzas Armadas o seu garante. 

Perante a escenificación da ocupación do Congreso quedan abertos micrófonos e algunha cámara ( noite dos transistores) pra que poidamos visualizar e ouvir o reality. 

O Rei non aparez en pantalla ate a madrugada. Aparecen en escea os da JUJEM, Junta de Jefes de Estado Mayor e o seu presidente, o ferrolán Gabeiras Montero, secundando ao Rei. Vanse retirando os tanques aos cuarteis en Valencia.

 Resultado: dobre.lexitimación da Monarquía e a Constitución.O 23F Unha Borbonada. 

Epílogo: 12 meses despóis gaña o PSOE as eleccións con 202 deputados sobre 350. Un dos seus primeiros actos públicos, a visita da Brunete no acuartelamento do Goloso.

 A marcha da Reforma/Transición segue o seu paso lixeiro, imparable.

Rupturismo Galego nos tempos da Reforma

Nesta Crónica memorialística que levamos desenvolvendo dende o pasado ano 2025 tomando como arranque ou inflexión Nadal do 1970 co proceso de Burgos contra os militantes da esquerda abertzale, examinados os movementos da oposición reformista e pactista estatal, nucleada esencialmente arredor do PCE de Santiago Carrillo e da Junta Democrática desde o verán de 1974, instalada en París, expreso o meu convencimento de que no único territorio onde fracasou a Reforma foi en Euskadi e parcialmente en territorios de Nafarroa. Vexamos agora sumariamente o caso galego. 

Nos primeiros sesenta creánse, cun intervalo de poucos meses, primeiro o PSG ( Partido Socialista Galego) liderado polo economista estructuralista e socialdemócrata na altura Xosé Manuel Beiras Torrado, despois a UPG ( Unión do Pobo Galego), partido marxista e anticolonial hacia o interior e xenericamente antiimperialista, creado na Ponte da Rocha, máis de dirección colectiva ca o PSG, máis unipersonalista. Entre os asistentes na Ponte da Rocha, Luís Soto, vido do Exilio en México, Reimundo Patiño, Bautista Álvarez,  Maria Xosé Queizán, Xosé Luís Méndez Ferrín ou Gonçales Blasco "Foz". O programa da UPG queda recollido nunha táboa de dez pontos, a UPG debatirase entre a conformación como partido, vangarda leninista, e o frontismo. Débese aclarar, no que atinxe ao PSG, que nos seus primeiros compases beilla na corda do piñeirismo, galeguismo non nacionalista con fortes resabios do anticomunismo da Guerra Fría. Daquela irá evoluindo ata a sinatura de documentos conxuntos coa UPG. O Beiras percorrerá a singldura no ronsel dos estructuralistas Perpiñá Grau ou Robert Lafont, especialistas en economía rexional. 

Xa nos setenta, arredor do 1975 - 1977, da UPG xurde a UPG Liña Proletaria e daí o Congreso Fundacional do Partido Galego do Proletariado na cidade de Vigo fronte a UPG "Patriótica dos coroneis", como o expresou o singularmente destacado escritor, patriota e comunista Xosé Luís Méndez Ferrín. Nas primeiras eleccións municipais do 79 nace en Vigo a Agrupación Electoral Galicia Ceibe, encabezada polo catedrático, de berce navarro, de Filosofía no Instituto Santa Irene de Vigo Leonides de Carlos y Ardanaz, na compaña de xentes da esquerda independentista viguesa,  como o economista Pousada Covelo, o traballador de ASCON Ricardo Castro Pereira, o matemático Rufo Pérez ou o mestre das letras Méndez Ferrín, entre moitos outros. Xentes do PGP foran noutras candidaturas noutros concellos, cito a Antom Arias Curto por Unidade Galega no Concello de Monforte de Lemos. Considero que o Partido Galego do Proletariado e Galicia Ceibe foron quen de retirarlle o velo tramposo á Reforma e as suas trapalladas. Coido tamén que o que representou o PGP e a Posición Soto, hoxe ten a sua plasmación no proxecto en marcha do Partido Comunista pola República Galega (  P. C. R. G.). 

Coetaneamente teño para min que a presenza na escea política galega da ANPG ( Asamblea Nacional Popular Galega)  no mes de Abril de 1975 supón o gran salto adiante, cuantitativo e cualitativo, do nacionalismo galego con base movilizadora, Na sua estrea en San Domingos de Bonaval no Día da Patria de 1975 percibimos aquel salto adiante que máis arriba comentamos e unha represión menos difusa, máis directa,que acadou a sua máis dramática e dorosa expresión no asasinato do patriota galego Moncho Reboiras o 12 de Agosto en Ferrol.

 Agora xa no 1976, após a morte de Franco, fai a sua presentación o Consello de Forzas Políticas Galegas, integrado polo Partido Galego Socialdemócrata, o Partido Socialista Galego e a Unión do Pobo Galego, con dous documentos, un máis económico, no que se presentan propostas a prol dos traballadores e camadas populares xunto a medidas de planificación económica e criazón dun sector público galego nas áreas de produción, distribución e sector financeiro e do creto, supoño que inspiradas no coetáneo e viciño exemplo da revolución dos cravos portuguesa de marcado carácter socializante e outras procedentes da tradición democrática galeguista ( cooperativismo no Partido Galeguista). O segundo documento da Plataforma é máis político e contén as bases constitucionais para un pacto confederal da Nación Galega e de Governo Provisorio Galego ( aquelo de Estatuto nunca máis. Bases Constitucionais ). Non entramos eiquí en detalles do seu contido polo feito de ter quedado no papel e impoñerse a Reforma prevista polas oligarquías políticas e económicas do tardofranquismo. Senón houbo Bases, pola base, o nacionalismo medraba co seu arraizamento no movemento obreiro co SOG ( Sindicato Obreiro Galego e outros de Sevizos, como Ensino, Banca e Sanidade), polo vizoso movemento asociativo cultural e por suposto pola defensa do idioma e da terra ( Castrelo, Encobras, Xove...). Xa coa posta e marcha da PreAutonomía co lobby Realidade Galega, A Rosaleda e o Grupo COREN Franqueira patroneando ao carón doutros cacicatos das Deputacións chegamos as primeiras eleccións da Autonomía nas que o BNPG acada uns inmerecidos e máis ben escasos resultados electorais que levan tres actas ao parlamentiño e aínda pior expulsos pola aplicación ilegal retroactiva dunha reforma do reglamento da Cámara que impuña xurar a Constitución Española ao que se negaron os do BNPG-PSG, Bautista Álvarez,, Lois Dieguez e Claudio López Garrido. Esta xeira conclúe para min coa volta de Xosé Manuel Beiras á tribuna política na Asamblea de Riazor, na Coruña, a finais de 1982, na que se reformula o nacionalismo galego cun senso máis institucional e pragmático para navegar polo novos tempos e non ficar excluídos das institucións. O BNG preséntase como a conclusión da unidade do nacionalismo.

 Ma Non Troppo

Taberna Pallares. Xeografía expandida

Para min corren os anos oitenta, arredor do ano 1984 por máis sinais, militaba no PC punto, nas fins de semana, unha pequena caravana de carros de camaradas e amigos, traballadores das fábricas viguesas e bisbarras, xuntamonos para falar do colectivo e entoar melodías e ritmos das nosas cantas tradicionais e outras de ida e volta dos caribes a carón dos himnos herdanza do acervo proletario.

 " La Tierra será de todos no habrá más que productores / se acabaron los señores que vivan sin trabajar / No quedará ningún pillo que viva de los demás" 

Polas rúas, ruelas e congostras das parroquias do antigo Concello agrarista de Lavadores ata as marxes litorais do efémero de Teis, pasando pola barriada ferroviaria de Canadelo ou San Lorenzo, ben ascendendo arracimadamente polas abas de San Xoán do Monte facendo parada e fonda na de Modesto cunha richada, carne ó caldeiro, as asonadas empanadillas cunhas cunca de viño de fresa co picor refrescante na gorxa da uva catalá. Pista ao fondo para xogar petanca ou chave. Entrega das novas de Nuevo Rumbo a cdas, achegados e amigos.

 Subimos para descender por Fuente Oscura con nova estación para degustar caracois cunha salsa intensa de guindilla, chourizo e xamón, a man esquerda na pronunciada baixada o lavadoiro e por fin Ramón Nieto. Cruzamos para onde hoxe se atopa Martínez Garrido. 

Tamén cruzamos os anos coma un lóstrego. E vimos dos oitenta para o presente 2026, Febreiro. Estamos adentrandonos na barriada do Calvario, damos no Camiño de Medeiros número dous, casa de pedra, no baixo unha placa de bronce que indica: " Taberna Pallares 1971". Con anterioridade xa houber unha tasca innomeada con chá de cemento e unhas táboas onda pousar as cuncas.

 Polo 1971 chegan da Golada Manuel Pallares e Odila Fociños. Manuel leva o trato dos viños, Odila ponse nos fogóns, o local fora reformado con bo criterio. Da cociña do Pallares teño disfroitado de tapas tan saborosas coma rils, fígado encebolado, ovas de pescada, por algúns chamadas bragadas, xamón asado, tortilla de pataca e quiexo de tetilla con marmelo.

 No 2009 falece Odila, por ese ano retorno das Illas Canarias, volto ocasionalmente ao Pallares, ao fronte atopo ao seu fillo Abel, os arrecendos de antano e o bo paladar manteñense. Nos próximos días teremos unha cita de amigos de 45 Anos Aló ou máis, para min hoxendía ninguén merez o crédito da amizade senón cumpre o requisito mínimo de atesourar alomenos catro décadas de antigüidade de perseverancia e lealdade. Nesta semá darémoslle a bemvinda ao Entrudo 2026 na Taberna Pallares. 

Na despedida quero ter un recordo saudoso á harmónica do pai dos Pitucos da Roda polo Río Mao doutra banda da actual Peatonal, espazo mítico coido que extinto e exbranco tamén nunha xeografía profundamente alterada. Asimesmo  recomendo outravolta o libro de Salvador Beloso Arenosa " Vigo. Sus Tabernas Actuales", que xa vai pola segunda edición. 

Foz en Portugal 1975

Como dicíamos falando dos anos da nosa chamada Transición ou Reforma, naqueles anos algo máis maduros, os que arrodearon a morte do ditador Franco, ha un cambeo na situación moi ben recibido por nós, os que tiñamos por compromiso darlle unha saída revolucionaria ao fascismo nas duas bandas da raia, seca ou mollada, unha saída ao salazarismo, quer na personalidade epigonal de Marcelo Caetano ou quer na tétrica figura de Arias Navarro e o chamado Rei Pelele (  do fascio e do imperialismo ianqui, Trilateral e outros fogóns onde se cociñaban recetario, prebes e aliños varios para lle dar sustancia á insípida Reforma). Foi este un cambeo cualitativo e radical nas relacións entre os dous Estados peninsulares. 

0 tempo transcorrido desde o 25 de abril de 1974 e o 20 de novembro de 1975 é relativamente curto mais tamén é acelerado. As relacións entre Franco e o Salazar ( Estado Novo), que xa viña do período bélico de 1936 - 1939 ( colaboración co envío dos lexionarios chamados Os Viriatos, uso do territorio portugués como reserva, servizos financeiros con Inglaterra, diplomáticos e outras colaboracións ) tiñan o seu sustento sobre a base do chamado Pacto Ibérico, pacto de coexistencia cordial que entre outras cousas garantía as fronteiras, integridade territorial de ámbolos dous Estados e a salvagarda dos seus intereses ante terceiros, singularmente Inglaterra coma eventual rival dos intereses españois. No esquema bipolar da Guerra Fría o chamado Estado Novo portugués facía parte da OTAN e da EFTA, orbitando como dicíamos dun xeito un tanto subsidiario arredor do eixo angloamericano. Por estas circunstancias, nós galegos, carecíamos do refuxio do que si disfroitaban antifascistas e independentistas vascos e catalás.

Voltamos ao ano 1975. Teño nas miñas mans o libro de Luís Gonçales Blasco " Foz" publicado en Através Editora no mes de setembro do 2022 que leva por título " A UPG em Portugal e alguma coisa mais". O libro contén un prólogo de Uxío Breogán Diéguez Cequiel. Farei reseña brevísima das páxinas do libro en que Foz relata a sua viaxe a Portugal no setembro dese ano 75.

 No epígrafe. 1.3.2., páxina 37 Foz titula " A Minha Viagem a Portugal". Nel da conta das incidencias que imposibiltaran adiantala e o momento da sua chegada a Porto, vía aerea, baixo control do COPCON, acompañado da sua filla Gael, portando o Titre de Voyage, no que constaba a sua condición de refuxiado político. Reseña o encontro en Lisboa coa muller Clara ao tempo que vai reseñanando a sua participación en manifas e comicios, ben como asistente ou orador, tamén en Porto, nalgunha ocasión encarapuchado transmitindo a solidariedade da UPG, ETA e PSAN. Entresaco eu o destaque da cda Paula, Margarita Ledo, cunha emisión radial de curta duración no tempo e na organización das Jornadas de Cultura Galega sempre da man da UPG.

 Após disto Foz voltará a París, nese momento será cando eu estableza relación co il, e podo afirmar polo meu coñecemento directo que na rexión parisina e máis alá Foz aglutinaba e dinamizaba sectores apreciables da emigración galega ao tempo que tecía relacións e sinerxias con aqueles partidos anticoloniais asinantes da Carta de Brest, máis intensamente coa UDB bretona, e tamén outros de semellante condición fora do mentado documento . 

Cando eu volvín trouxen no meu macuto de viaxe os dez pontos da UPG, un desplegable ilustrado a modo de acordeón coa historia de Galiza deseñado por Xan Casabella, algúns cartaces de Moncho Reboiras de fondo vermella coa lenda " Que importa que nos maten se deixamos semente de Vencer", que obviamente xa tiñan circulación no interior da Terra. Tamén trouxen un Zutik no que se daba conta do asasinato de Reboiras e tamén nese número a foto de Lobo, Miquel Lejarza si mal non recordo, infiltrado en ETA. 

Debo subliñar nestas últimas letras que a opción lingüística de Foz por estreitar as normativas do galego e o portugués realza ante os meus cansados ollos a sua implicación con Portugal e co mundo da lusofonía achegando o galego a eses mundos policontinentais.

 Recomendable para a iniciación e aprofundamento nestas e outras cuestións o libro citado máis arriba, promovido pola AGLP, Academia Galega da Lingua Portuguesa. 

Fica un interrogante : 50 anos após as relacións Galiza - Portugal son as soñadas e agardadas naquel tempo? 

Setembro 73- Abril 74

Estabamos no Bar Nixon na encosta de San Francisco no Berbés de Vigo, non lonxe dunha sucursal do Banco Bilbao na que estouparan uns molotov no seguinte 74 canda o asasinato de Puig Antich, e se mal non recordo nun andar superior á entrada do bar. A televisión prendida dando as novas do golpe de Pinochet en Chile contra o goberno da Unidade Popular do presidente Salvador Allende, golpe pretoriano, reaccionario, co patrocinio da gringa United Company co Kissinger de muñidor. Tiramos algunhas leccións. A principal a necesidade de órganos duais de poder popular dotados de ferramentas de autodefensa armada. Nembargantes ficabamos lonxe, moi lonxe daquela estreita e longa franxa de terra austral.

 Máis perto, xentes de nós, as terras portuguesas, de cando o Miño lindaba con Macao. Eurasia contra as agullas do reloxio. Nefeuto " Portugal não é umha naçao pequena", dicía unha dica do colonialismo. E no seo do poder colonial portugués agroma e estoura o MFA ( Movemento das Forças Armadas) e desde a periferia liquida o réxime fascista da metrópole. O Povo é quem máis ordena. As notas de Grândola, un ecoar libertador. Trunfante o MFA eu simpaticei senlleiramente co COPCON e Otelo Saraiva de Carvalho. A propósito destes apuntes lembramos no setembro do 75 o asalto e incendio da embaixada española en Lisboa en protesta polos fusilamentos de Xosé Baena, Sánchez Bravo, García Sanz, Otaegui e Txiqui. O COPCON ( Comando Operativo do Continente) liderado por un Otelo estratega e garante da Revoluçao dos Cravos mantendo o control fronte aos reaccionarios, termidorianos e fascistas. Neses momentos hesitantes a figura de Otelo e os seus camardas foi rocha viva, peito de pedra contra o que bateu a oleaxe da contrarrevolución. 

Desta outra beira do Miño nas vésperas das primeiras eleccións do 15 de xuño do 77 a Convención Republicana de los Pueblos de España tentaba un acto mitin de presentación a desenvolver non demasiado lonxe da fronteira, probablemente en Viana do Castelo, co apoio de organizacións da esquerda portuguesa. Na taberna A Viuda un pediatra de nome Celso dounos uns contactos na localidade de Matosinhos con xentes da UDP e do FRAP. Trouxemos uns cartaces, e superada algunha incidencia na alfándega de Tui conseguimos colar algúns pola rúas viguesas. Ata onde eu souben aquel acto previsto non chegou a ver a lus. O republicanismo abandonado e combatido por Santiago Carrillo non tiña doado atopar un vieiro entre as brétemas do tempo da Reforma. Chegados a este punto deixo eiquí estas liñas. 

A miña reflexión final é que a revolución nacional-popular anticolonial acelera o camiño ás transformacións cara ao socialismo. E así foi en Portugal por algúns anos e cando tocou retroceder non foi sen resistencia, mesmo armada. A loita de clases e a loita antiimperialista camiñan da man. Calquera outra opción é un impasse histórico. 

Manuel Torres Fortes, condiscípulo nos primeiros setenta.

O curso académico do 73-74 foi o da miña chegada ao instituto Santa Irene, trasladado provisoriamente ao bairro de Coia o cuso anterior. Recordo que no mes de setembro daquel lontano 73 o verán adentrábase con forza no outono, o acceso ao instituto todavía non estaba pavimentado e no seu lugar dispuxeran unhas cunchas mariñas que apodrecían coa calor e fedían. 

O instituto tiña dous accesos, no acceso principal á man esquerda uns baixos ou sotos, asegún, abertos, sen peche, nos que se desenvolverían no transcurso dese 74 - 74 as asambleas xerais do centro masivas e ás veces tumultuarias. Foi nesas asambleas nas que coñecín ao Manuel das que era asistente asiduo, alí tomábanse acordos de desaloxo e saídas á rúa a man alzada dos que Fortes puntualmente participaba. 

Décadas máis tarde, xa no presente século, a vida e a militancia ponnos en contacto novamente nun reencontro de troskos daqueles tempos coa presentación dun libro de Jaime Pastor Verdú sobre a esquerda e os chamados nacionalismos periféricos no Estado español. 

A día de hoxe, xaneiro do 2026, Fortes é un catedrático xubilado e doutor en filosofía, quen amablemente asina o ensaio-limiar nestes apuntes de memoria e crónica dos tempos da chamada polos círculos de poder Transición e para esquerda rupturista consecuente do momento Reforma ( dicíamos "Reforma sen Ruptura a Mesma Ditadura" ).Fortes acumula, a maiores, un tesouro de longos anos de compromiso no espazo anticapitalista, como eramos NÓS.

 Agradezo. 

XUR O'PONTILLÓN. 

Camilo Nogueira : do POGA a Fuerteventura

Unha das figuras máis destacada e singular da Reforma - Transición na Galiza é Camilo Nogueira Román, enxeñeiro e economista, fillo do escultor Camilo Nogueira con abondosa obra na cidade viguesa. . Camilo, nado no Concello de Lavadores, entidade incorporada nos anos corenta do pasado século ao Concello de Vigo, é un home multidisciplinar partícipe e alento de numerosas iniciativas, tanto no eido do cooperativismo, sociedades de estudos e promoción industriais, culturais ( Asociación Cultural de Vigo, sita polos setenta na Rúa López de Neira), deportivas, tamén foi un bo xogador de baloncesto, e probablemente doutras que descoñezamos. 

Camilo Nogueira desempeñou un importante cargo como enxeñeiro na fábrica de vehículos Citroën na Zona Franca en Balaídos. Cando chegan as folgas do ano 1972, que culminan no gran paro xeral de setembro, Camilo toma partido polos traballadores, o que daría na creación do POGA ( Partido Obreiro Galego) nos tempos máis maduros da Transición. Polo camiño inspirador do Colectivo Galiza Socialista, militante da UPG e ANPG ( Asamblea Nacional - Popular Galega) para dar na creación de Esquerda Galega nos anos oitenta.

Recordamos un mitin con Esquerda Galega nunhas eleccións xerais no Teatro García Barbón en Vigo, acompañado de Manolo Janeiro, César Cunqueiro, María Xosé Porteiro e outros. Rigor e oratoria comedida sen histrionismos nen hiperventilación, sobriedade conforme a sua personalidade, datos moi ben traídos acompañados da sua explicación, convencido e convincente.

Tamén recordámolo como concelleiro en Vigo acompañado dunha potente escudería, entre os que recordo a Suso Costas e Ana Gandón, facéndolle unha oposición rigorosa e fiscalizando ao goberno do PSOE de Manuel Soto Ferreiro. Tivo en xaque ao goberno municipal dándolle mate a Soto, forzando a sua dimisión a comenzos dos noventa, situando na alcaldía a Carlos González Príncipe. Cando abandona a política municipal e superado o tempo de Esquerda Galega desde a cal tivo unha brillante laboura parlamentar que merecería ser glosada in extenso, fructífera tamén pedagóxica, cabe consultar a Suso de Toro, alomenos nun libro de conversas con C. Nogueira. 

O que representou Camilo Nogueira no tempo da Transición na Galiza, destacadamente desde finais dos anos sesenta, setenta e oitenta foi un sentido pragmático, posibilista, flexible e honesto de facer política, mais cumpre sinalar que sen desistir un ápice no camiño das arelas do recoñecimento nacional e da sua plasmación na plena soberanía. Para artellar isto cuestiona o frontismo e o resistencialismo e desplegar unha incesante actividade, moi ben acompañado na nosa cidade viguesa por Fernando Martínez Randulfe, a quen lle fixemos homenaxe multitudinario xunto coa sua muller Elvira Landín, hai algúns anos, no Sanatorio do Alba. 

 Andando o tempo, cando deixa o Parlamento Galego, Nogueira dará no BNG e será eurodeputado. Vou subliñar só o papel que desempeñou, acompañado da que hoxe é magnífica eirodeputada Ana Miranda, canda o desastre do petroleiro Prestige na comisión de seguridade marítima do P. E. denunciando e propoñendo. Xa en Fuerteventura a Asociación Sociocultural Alexandre Bóveda FTV, que eu tiven a honra en presidir, en colaboración coa consellería de Medio Ambiente do Cabildo de FTV, presidida polo conselleiro Lázaro Cabrera, convidamos á Illa Maxorata ao noso eurodeputado acompañado da sua dona nun mes de novembro, aniversario do afundimento. Desplegamos un extenso e intenso programa de actividades, tomoulle o pulso a nosa emigración, destacando un acto desenvolvido na Biblioteca Insular, no que por parte galega intervimos Manuel dos Santos Piña e máis eu. Cando nos despedimos no peirao de Corralejo onde collían o barco da Compañía Armas, cruzando o Estreito da Bocana para Playa Blanca, agasallóume cun libro de Historia de Galicia da sua autoría cunha fermosa dedicatoria. Aínda nos veríamos nunha homenaxe no primeiro cabodano Rufo Pérez no Paraninfo do Instituto Santa Irene de Vigo, que eu mesmo presentara, a carón de persoeiros tan Ilustres como Xosé Luís Méndez Ferrín, Víctor Freixanes, Uxío Breogán Dieguez- Cequiel, os poetas Manuel Vidal Villaverde e algún máis. Neste acto Camilo falou en calidade de amigo, camarada e exalumno de Rufo, afondando na dimensión docente, científica, humana e política de Rufo, tracexando o itinerario da institución desde a sua fundación polos anos corenta. 

Eis o Camilo Nogueira historiador e facendo historia, aí a chave do seu compromiso que non cesa. 

Canarias e Sáhara Ceives.

Se hai un caso claro de conquista polas armas e asimilación forzosa dun territorio incorporado á Monarquía Dual de Castela e Aragón é o Arquipélago Canario coas suas oito illas ( a da Graciosa hoxe tamén poboada) todavía pertencente ao Estado Hespañol. Foron tamén as Canarias posición de avanzada para as viaxes colombinas ás Américas, na sua posición estratéxica de encrucillada tricontinental, moi cobizada no tempo polas potencias do momento. Canarias nidiamente viste as galas de territorio colonial ou semi inscrito na ultraperiferia algo mitigada pola sua incorporación á UE ( territorio RUP) e polos fluxos do mercado turístico. 

Vindo agora a nosa crónica, non debemos esquecer no tempo da Transición a importancia da sua veciñanza co Sahara Occidental e na altura do 1975 a coñecida como marcha verde ( un fito da Transición), anexión de facto do territorio a Marrocos e subsecuente evacuación do Tercio de Extranjeros ( la Legión) a Fuerteventura, onda vivín con residencia arredor de oito anos desenvolvendo actividades públicas e radiofónicas ( consultar o libro Tagoror Radiofónico) o que me puxo en relación coas élites políticas e de opinión do momento. Esa evacuación precipitada, sen pegar un só tiro, non somentes trouxo a retirada militar, senón tamén a saída co posto de moitos canarios, maiormente majoreros, o que deixaría fonda pegada psicolóxica, sociolóxica e política na conciencia da poboación da Illa Maxorata, destacadamente patentizada na organización política Asamblea Majorera, denominada esguios por ser moitos os da Asamblea e ser o animaliño " ardilla" o pouco que puideron apañar do seu paso polo Sahara Occidental. A esta evacuación de xentes aplicóuselles a denominación de Operación Golondrina. Tamén algunha poboación saharauí puidemos topar anos máis tarde pola Illa con DNI español. Lembremos que os acordos tripartitos entre Madrid, Mauritania e Marrocos, que renderon as armas sen combate, foron unha peza estratéxica na reforma do réxime franquista para o réxime de democracia formal burguesa.

 Agora botamos unha ollada a un libro editado nos tempos da Transición de autor canario e referido á represión nas illas, destacadamente a de Gran Canaria. Da represión desatada con posterioridade inmediata ao golpe do 36 da testimonio a novela Sima Jinamar, nome dun barranco, onde foron botados os corpos de numerosos frente populistas. A novela do xornalista José Luís Morales, ex militante do FRAP, a quen conocín en París por Vinçennes e no Quartier Latin no 75, leva un limiar de Agustín García Calvo, foi unha revelación da represión, exposta e publicada na Transición.

Xa na reconstrución da resistencia ao terror fascista nomear figuras senlleiras do axir político no arquipélago dende os cincuenta ata finais dos oitenta que abrangue case algo máis de tres décadas do pasado século: Cubillo e Sagaseta.

As emisións de Cubillo dende Radio Arxel, a sua estancia formativa na Patrice Lumumba en Moscova, segundo me teñen comentado, que o puxo en contacto con líderes africanistas, o atentado que sofreu ás portas da sua viaxe á Nova Iorque para falar da descolonización das Canarias ante a Asamblea Xeral da ONU e o seu liderato ao fronte do MPAIAC déronlle unha proxección senlleira dentro e fora das Illas. Cubillo deseñou a bandeira das sete estrelas verdes e foi lexicógrafo de guanchismos, navegou o ronsel de Secundino Delgado, patriota independentista canario transterrado a Cuba e doutros patriotas canarios. Estes feitos reseñados destacan contra o pano de fondo da Transición en Canarias e no Estado. 

Outro xigante foi Fernando Sagaseta, con ascendencia en Nafarroa, destaca nos cincuenta pola defensa do teldense Juan García Suárez, apodado El Corredera, lexendario militante comunista, refuxiado en Agüimes, e tras longos anos de resistencia é ferido e detido un once de Maio de 1958. Sagaseta asume a defensa do Corredera xudicial e políticamente. O dezanove de Outubro de 1959  Juan Gómez Suárez, Corredera, resulta asasinado a Garrote Vil, convertíndose nun símbolo e lenda perdurable ata os nosos días. Sagaseta coñecerá os presidios do franquismo, tal o penal de Burgos, racha co carrillismo, e andando os anos militará en Canarias Libre, en Células Comunistas, se vencellerá a movementos sociais como os da zafra do tomate en Fuerteventura, onde ten unha praza adicada a sua memoria no barrio de Buena Vista, onda xuntámonos os galegos no bar Rías Baixas. Sagaseta, após a morte de Franco, na segunda lexislatura de 1979, obtén acta de deputado pola provincia oriental canaria (  Gran Canaria, Lanzarote e Fuerteventura) integrado na coalición Unión del Pueblo Canario, queda o recordo do seu enfrontamento co ministro de Defensa da UCD de Adolfo Suárez, xeneral Gutiérrez Mellado, pola presenza da Legión en Fuerteventura. Neses anos proxectouse políticamente no Estado pola sua oposición frontal á integración na OTAN, mesmo chegando a falar en Vigo no auditorio na casa do concello. Fernando Sagaseta foi un ardente defensor da Paz mundial. Destacar que no referendum do ano oitenta e seis en Canarias triunfou o NON Á OTAN. Foi tamén un destacado dirixente nos oitenta do Partido Comunista del Pueblo Canario y del PC punto, posteriormente denominado Partido Comunista de los Pueblos de España.

En síntese, as Canarias e o Sahara tiveron un peso importante na axenda da Transición, tendo difícil encaixe no puzzle deseñado polos franquistas, un dos territorios onde puido facer augas a política maniobrera da oligarquía. Paga a pena emprestarlle atención ás texturas e urdimes da sociedade canaria. 

Canarias, un boquete no costado atlántico da Transición que nos impuxeron. 

Lingua e Política na Reforma. Ferrín e Viqueira no 1974

Como son memorias escribo de memoria, sen determe moito a consultar, e nesta ocasión tratarei da miña posición e relación coa fala, coa lingua galega e desta coa política. Agardo poder facelo dun xeito sinxelo e directo na medida do posible. 

Aclarar que na casa dos meus pais non se adoitaba falar decote galego, ao contrario, a pesares de seren os meus pais e a miña xinea galega. Agás a miña avoa paterna, iletrada e semianalfabeta, doutra banda do mare, morracense por máis sinais de Meira (  Moaña) , da praia, que canda se alporizaba facía un retorno tumultuario ás orixes e abandoaba as formas melifluas da cidade. 

O segundo chanzo, na escola dos salesianos, o galego prácticamente língua proscrita, aldraxada e nen tan sequer minorizada ou relegada. Para ilustrar a situación ven ó caso traer á memoria unha clase de lingua e literatura española, no libro de texto unha lección adicada ao romanticismo español na que aparecían as figuras de Gustavo Adolfo Becqer e Rosalía de Castro, por esta orde. O cura salesiano en funcións docentes, madrileño por máis sinais, alcumado Michi, fixo escarnio de Rosalía, sen facer desleixo da sua pretensa condición de chorimiqueira. 

Outro escalón desgaleguizado, o barrio, o meu contexto social, alén de familia e escola. Dabondo teño publicado da Rúa de Santiago e a sua contorna, o chamado Vigo Vello. A miña cata nos bares, aos que de neno entraba fuxidíamente na procura do meu pai para a cea ou para algún recado da miña nai, topaba cos compañeiros de mus e dominó do meu proxenitor. Jericó, Perfecto e algún máis, xentes de mar, patróns de pesca, algúns deles. Gustosamente arrenegaban do galego cando non empregaban un castrapo léxicamte adocenado, con fonética seseante e gheada ( esta si apropiada a variante dialectal da nosa Ría) ás veces autoparodiándose. 

Por fin chego ao instituto. O meu compromiso crecente coa lingua vén da man do inicio da miña militancia política no ano 1973. As manifestacións públicas en asambleas, pintadas e panfletos viran cara ao galego. Mesmo fora de horario lectivo á tardiña ou noitiña, unhas clases extracurriculares no curso 74-75 que impartiu Ogando, non estou certo se xesuíta, por mediación do secretario Rufo Pérez e o xefe de estudos, Evaristo de Sela. Como libros de apoio, o Galego Un do ILGA, a Gramática Elemental do Carballo Calero e Vocabulario de X. L. Franco Grande. Apenas asistencia ao punto de que se suspenderan, a pesares de ser unha reivindicación da táboa de esixencias do estudando.

 Na miña experiencia persoal língua e militancia política naqueles anos resultou indisociable. No contexto daqueles anos xorde a polémica sociolingüística entre Francisco Rodríguez Sánchez ( Unión do Pobo Galego) e Xesús Alonso Montero (Partido Comunista de Galicia ) encol da lingua galega e o seu futuro, dándolle voltas ao concepto de diglosia. 

De remates vou dar noticia da miña primeira asistencia á celebración das letras galegas. Foi no ano 1974, adicado a Xoán Vicente Viqueira, nado en Madrid, autor vencellado á ILE ( Institución Libre de Enseñanza), morto en Bergondo no 1924 prematuramente aos 37 anos. Eu asistira con outros compañeiros do instituto e falara Xosé Luís Méndez Ferrín no auditorio da Caixa de Aforros Municipal de Vigo, na Rúa Marqués de Valadares, na entrada figuraba un cartel que puña " Entrada según Aforo". Amoreados na espera ás portas berrábamos chamando polo Aforo, apurándolle que abrira as portas. Unha ves dentro escoitar a Ferrín, fora unha ledicia escoitalo pola contundencia da sua expresión e pola sua claridade, a maiores do seus detallados coñecimento. Ficaba claro que o problema do galego é un problema político e así sego a pensar eu. O verdadeiramente problemático é con que medidas políticas abordalo e con que marco institucional. Penso que xa daquela Méndez Ferrín apuntaba a un futuro nidiamente soberanista (  independentista) e desde logo trascendente do folclorismo e ritualismo dun só día ao ano. Tamén o compromiso coa praxe cotiá do emprego escrito e oral do idioma, un compromiso, mesmo obriga ineludible.

 No 74 estamos no limiar dunha dicotomía Reforma / Ruptura moi pelexada e incerta, espiñenta, cunha correlación de forzas que resultou adversa para os que pugnabamos e pulabamos pola Ruptura. A situación sociolingüística e normativa do galego trae causa en grande medida daqueles tempos da que resultou a imperante Reforma, plasmada na todavía vixente CE/78.

 Nembargantes, ano 2026, a loita continúa. 

Alí Primera, Venezuela en el corazón.

Allá por los setenta y primeros ochenta del pasado veinte empecé a sentir las letras y músicas del cantor Ali Primera, una de ellas titulada, Techos de Cartón, que denunciaba el sufrimiento de los trabajadores en los ranchos de los cerros del periurbano caraqueño: 

" Que tristes se oye la lluvia en los techos de cartón"... " Niños color de mi tierra, con sus mismas cicatrices, millonarios de lombrices..." 

Recuerdo cantarla en compañía de los camaradas Gonzalo Gómez Rodríguez y Enrique Iglesias en el mesón As Tellas en la Vía de la Hispanidad viguesa, retornados éstos de la emigración americana, militantes gallegos del PCV. Creo también recordar publicaciones como Canta Claro y otras de ediciones Monte Ávila, historias del club deportivo Iberia en Valle Fresco, Hermandad Gallega caraqueña, recuerdos del paso de Celso Emilio Ferreiro y su desencanto recogido en el poemario Viaxe ao País do Ananos. También en As Tellas otros ritmos y melodías. acompañaba el cuatro ejecutado por Joaquín. En la Navidad el Burrito Sabanero, acompañado de arepas y algunos tragos de ron tostado Cacique doce años.

Aguas arriba en los cincuenta mi abuelo y abuela maternos, Adolfo y Aurelia, mis tíos, Adolfo y Jorge Pérez, arrivaron con pasaje de la Compañía Trasatlántica, tal vez en el Montserrat, Covadonga o Begoña, a la Venezuela del dictador Pérez Jiménez. Mi tío Fito trabajó en los pozos petroleros de Maracaibo. A la vuelta de mis abuelos, historias de esa travesía americana que captaba mi atención, con el petróleo como telón de fondo y sus vaivenes entre el apetito yanqui y el péndulo de las nacionalizaciones. Comentarios sobre el Pacto de Punto Fijo y la alternancia pactada, turnismo de cartón piedra, entre adecos (Acción Democrática) y copeyanos ( COPEI, Democristianos). 

Finales de 1975 carteo entre Caracas y París con mi amigo y camarada Luís López Chantada sobre variados temas políticos y siempre el asunto petrolero, el riesgo de un monocultivo del petróleo y de las fluctuaciones de las rentas petroleras en los mercados internacionales, aun siendo Venezuela, socio fundador de la OPEP, el petróleo como recurso de la Geopolitica y la captación de divisa dolarizada. 

En los ochenta desplome o devaluación del bolívar acompañada de hiperinflación y desabastecimiento motivando la repatriación por cuenta propia de numerosos emigrantes. Aún tardaría en llegar a escena Hugo Chávez y su Revolución Bolivariana con el comienzo del nuevo siglo y milenio en el que nos encontramos. Por medio el caracazo y su reguero de muertos. Las recetas liberales del ultra liberal FMI, Fondo Monetario Internacional.

 No olvides. A esto intentó ponerle fin la Revolución Bolivariana.

 No olvides. Por encima y por abajo de la Geopolitica, anterior, la denuncia de Alí Primera, el sufrimiento del trabajador y los niños de las casas de cartón. A esto también intentó ponerle fin la Revolución Bolivariana. 

No olvides. Como en Venezuela, en Chile cantaba igual denuncia Víctor Jara.

 No olvides. Nicolás Maduro, un trabajador, sindicalista, del Metro de Caracas. 

No olvides. Los que hoy celebran su secuestro son los mismos en Chile y Venezuela, lamebotas del Imperio.

 No olvides. Gallo Rojo Canta Claro.

 Y NO baja la cresta. 

Constitución Española del 78. Rasgos Esenciales.

La Constitución, en cualquier Estado, es la norma suprema del ordenamiento jurídico interno. Y enmarca la totalidad del juego político. No es posible sustraerse a su fuerza imperativa. A mayores establece su propio procedimiento de reforma. Sólo por esa vía se pueden abrir nuevas opciones no previstas en su parte dispositiva. En el caso español hay un órgano que la interpreta, el Tribunal Constitucional.

Pero dicho lo anterior nada obsta para su glosa crítica o simple comentario. Cabe una hermenéutica constitucional y no sólo técnica sino otra más interesante, hermenéutica histórica en cuanto genealogía y contexto. Podríamos ahora pasarnos un buen rato citando artículos, concordancia y citando desarrollos legislativos previstos y su rango. Y tal vez no resultara demasiado útil al propósito de estas líneas. No obstante no hay porque rehuir alguna mención sumaria a sus contenidos.

 En derecho político se acostumbra a distinguir entre parte orgánica y parte dogmática en una constitución. La parte orgánica la integran aquellos artículos que disponen la arquitectura política y la relación entre órganos e instituciones del Estado ( Jefatura del Estado, poder legislativo, judicial, ejecutivo, Tribunal Constitucional, CCAA ). La parte dogmática la integran aquellos artículos que regulan los derechos y libertades de las personas físicas.

La vigente CE/78 fuera de su parte dispositiva o articulado recoge un preámbulo axiológico. Básicamente el texto constitucional se organiza en 169 artículos agrupados en un título preliminar y diez títulos más. El título décimo se consagra a la reforma de la propia constitución, en atención a su procedimiento de reforma es calificada de rígida o hiperrígida. En resumen la vigente constitución es un texto, codificado, con remisiones para su principal desarrollo a leyes de mayoría cualificada, denominadas leyes orgánicas, entre éstas los Estatutos de Autonomía. Por el número de sus artículos se denomina extensa, prolija e hiperrígida por su procedimiento de reforma como señalábamos anteriormente, expesando así sus rasgos más generales. 

Entrando un poco más en detalle, en el título preliminar se proclama la indisoluble unidad de la nación española y se hace garante a las FFAA, ejército, de su mantenimiento. Reseñar aquí la especial protección del título preliminar en cuanto a su reforma, igualmente respecto del título segundo referente a la monarquía. Ya con estos mínimos apuntes puede colegirse o cuando menos intuirse qué pretende preservar la constitución y a qué precio político, dos cuestiones esenciales, la monarquía y la unidad del estado, elementos de la parte orgánica. 

Resaltar que derechos sociales y libertades públicas, más aún los primeros, integrados en la parte dogmática, gozan de un nivel mucho menor de protección, resultando más bien orientativos cuando no meramente retóricos, lo cual hace quebrar en alguna medida la legitimidad de la constitución al no balancear lo exigible para la parte orgánica con lo que resulta para la parte dogmática.

 Quedan para la reflexión del lector y para el debate político estas cuestiones. 

De Seixas a Bieito Santos

Como xa temos contado no mes de febreiro do ano de 1975 o Ministerio de Educación y Ciencia, rexentado polo fantoche fascistoide esotérico, afeccionado á Orde Templaria, Cruz Martínez Esteruelas, tiña acordado o peche gubernativo do noso instituto con carácter inicialmente indefinido e  ordenando sancións que deron en algún de nos expedientados. 

O alumnado mantivémonos agrupados e movilizados, mesmo tentando non deixar os estudos, e procurando algúns locais onde impartir clases en apoio mutuo, de xeito que os alumnos máis avantaxados axudaran aos que máis o precisaran.

 Aí topamos con Cáritas Diocesana, pondo ao noso dispor algún local. Coido recordar que ao frente de Cáritas atopábase Juanita Calvo, en expresión do noso profesor de relixión no Instituto, P. Ubeira. O cura Pepe Ubeira falaba galego nas clases, fumaba celtas sen filtro e gastaba pantalóns vaqueiros destinguidos ou gastados. Unha filla desta Juanita Calvo era condicípula nosa e compañeira de clase, cáseque de pupitre, moi bonita loira-pecosa e combativa cun sorriso engaiolante, doce,  por nome Ximena P. Calvo. Asimesmo foran cedidos algúns locais parroquiais, entre eles un da Colexiata e Concatedral de Santa María, no Casco Vello. Dos locais de Cáritas lembro un nas Camelias, onde coincidira, ao marxe destes feitos, coa cantora Pilocha, a do alecrín dourado. 

Naquelas datas acudíamos aos estudos de Radio Popular, cadena COPE, pertencente á Conferencia Episcopal, na Rúa do Príncipe. Alí eramos atendidos con gran deferencia, máxime atendendo a consideración das nosas idades adolescentes, ofrecendo as novas relativas a situación escolar e gubernativa do noso centro ( Santa Irene, trasladado a Coia, actual Alexandre Bóveda). Non esquezo os nomes de Xerardo Rodríguez, Víctor Freixanes, Maria Xosé Porteiro, Xosé María Palmeiro, que solícitos acudían a recibirnos. Coido que atopábase de director o abulense e vigués de vocación , Xerardo González Martín, tamén paréceme recordar a Queca Merino, embarcados todos nalgún momento que non preciso no magazine informativo chamado Jaque a la Actualidad. 

O peche gubernativo do instituto Santa Irene en Coia que se pretendía indefinido pola administración levantouse ás dúas semana, máis ou menos. Nembargantes, descoñecíamos a previsión deste feito un tanto continxente e se foi así, estou certo, deuse como consecuencia de manter a unión e a movilización nas rúas, acudindo nalgunha ocasión ás portas do instituto. 

Mentres transcurrían estas xornadas estreitábase a represión. Así fomos dar co grupo de xesuitas do padre Seixas Subirats, na Residencia dos Apóstolos, Rúa Marqués de Valadares. Exposta a situación de algúns de nós, Seixas procurounos unha cita no despacho do avogado Alfonso Álvarez Gándara na rúa por aqueles días aínda rotulado co no nome do falanxista José Antonio. Pesia sermos menores de idade ficou á espreita do devir dos acontecementos que no meu caso, como xa contara, deu na comisaría de Taboada Leal y despois na miña presenza en París para finais de verán dese ano 75.

Daquel grupo de xesuítas destacaba o cura obreiro Bieito Santos, con que teño a honra de tratar nestes días en que escribo desde hai unha ducia de anos ao meu retorno dun periplo de case tres lustros fora da miña querida cidade natal.

 Bieito Santos inserido de cheo no movemento dos curas obreiros e na HOAC e polo tanto no MO residiu durante anos con outros curas obreiros no bairro das Flores en Teis. O réxime de Franco habilitou unha cadea denominada concordataria, polo concordato entre Franco e o Vaticano, en Zamora. Por alí pasaron curas obreiros e outros membros do clero desafectos ao réxime. Entre outros, o catalá Xirinacs ou os vascos Jon Etxabe, Tasio Erkicia e así unhas cantas ducias deles máis. Tamén lembramos ao cura obreiro vasco Periko Solabarría ou o xesuíta, procesado e condeado no sumario 1001 por pertenza as CCOO, Paco García-Salve. Nese tempo o bispo vasco Añoveros fora invitado a saír de España por unha homilía lida na diócese de Bilbo cun avión en Barajas ao seu dispor, cortesía caudillesca. Os oficios de Paulo Sexto frearon en seco esta operación.

 No caso galego a policía española entrara e rexistrara a casa do bispo de Mondoñedo-Ferrol Monseñor Arauxo. Un sector da Igrexa Galega estaba en pé con dignidade da banda correcta da historia. Xa temos recordado as visitas ás monxas da libraría San Pablo en Marqués de Valadares en Vigo, aí mercara O Cancioneiro de Pero Meogo, de Ferrín ou Historia do Dogma de H. Rondé. Lembramos tamén ás monxas da Praza Roxa de Compostela, que nos acolleron. Hai moito máis. 

Eu quero concluir eiquí coa figura viva do Bieito Santos, epítome de RESISTENCIA nos anos escuros e aínda hoxe, na dupla ladeira da defensa dos dereitos obreiros e a prol dos dereitos lingüísticos dos falantes galegos tamén na liturxia. O Bieito Santos recolle e mantén o facho de Seixas. 

A Taberna da Viuda e a Transición

Teño falado e tamén escrito dabondo, mais nunca será suficiente, da Taberna A Viuda. Polos anos vinte abre as suas portas na Travesía da Aurora, ao carón da Porta do Sol, co nome de Casa Toribio, orixinario éste de Sanzoles, provincia de Zamora, segundo me contara, precisamente para unhas memorias, como é no presente caso, Adolfo Lareo Sánchez. Na Viuda entrei por primeira ves sendo neno da man do meu pai, coma na Chata, La Cueva, Elixio, na de Armando, O Carballeda, O Mosquito, O Cotorro e tantos outros. 

Xa nos tempos do instituto a finais do 73 ata comezos do verán do 75 paro de motu proprio. Tempos de ruar polos viños na Rúa Real e aledaños de San Vicente, Chao, as baiucas dos peiraos. Nomes senlleiros, O Porco, Casa Sánchez, A Preciosa, O Rápido, A Guinda, As Chavolas, Gazpara, A Mina, Bar Novo e un sin fin deles. 

Pero A Taberna A Viuda fixémola nosa. 

Nos días que empezabamos a trasegar na Viuda foron os mesmos nos que nos aventurabamos no Laurel, no que traballou Xosé Humberto Baena, ou no Cervexería Joaquín nas Avenidas ou no Eusko na Gamboa. Viño e cervexa eran as bebidas máis consumidas. Eu sempre preferin os tintos e a cervexa preta de barril, acompañada de olivas aliñadas tamén pretas. Neses espazos xeneraronse complicidades e teceronse alianzas de clandestinidade contra a ditadura franquista, había alentos de loita, albiscábanse os trazos da Transición. 

Polas cuadrículas e enlousados do bairro vello e mariñeiro chantábase a bandeira da Resistencia. Advertencia : non todos os que din que eran estaban nen vendimar per se era militar. 

Pasamos un paréntese de finais do 75 ao comezo do segundo cuadrimestre do 76, baixo os efectos do shock dos asasinados de Vitoria " Vitoria, hermanos, no os olvidamos". Saltos na Porta do Sol, coa gristapo mallando, entradas e saídas rápidas da Viuda á Porta do Sol e da Porta do Sol, cunha rima de paus, á Viuda:

" Na Porta, na Porta, na Porta do Sol, estaban os grises sembrando o terror", cantábase co son da música dunha cantiga de María Ostiz, Na Beira do Mar. E continuaba, parodiando a Beiriña: 

" Cinco santidos temos e os cinco necesitamos, 

Pero os cinco perdemos cando nos manifestamos" 

Taberna A Viuda foi crisol das numerosas tendencias da oposición popular ao franquismo. Arredor daquela mesa redonda, fraternal e solidaria, non recordo se fora Paco Rodesca quen escribira, coa xerra do Condado, bo guerrilleiro contra a tristura tirana, cantaba A Roda, concitábanse emocións do común dos bairros e parroquias viguesas.

 Convoco na lembranza a Ramón González Costas, o saudoso Moncho de Barreras, a Manolo Vilaboa, Manolo Faro, que dera en traballar tralo seu despedimento no FdV, no xornal que fora de Portela Valladares incautado polo Movimiento, El Pueblo Gallego. Tamén o traballador represaliado de Vulcano, Urbano Medrano e a sua compañeira Teresa, o pintor Xosé Lodeiro, moi frecuentador do local, un día trouxo e amosounos un retrato de Abelardo Collazo, que cedera á ACPGA para unha poxa en favor dos presos políticos. Nas paredes cadros de Sucasas, Tomé, Guillermo Monroy, Lodeiro, Mantecón, Xosé Guillermo e outros, á entrada á dereita un retrato de doña Amparo, A Viuda, de Antonio Palacios. 

Topamos aos irmáns Arturo e Fernando Rosendo, aos Vaamonde, Senén o máis habitual, Carlos Meixide, Gonzalo Álvarez García Papi, Euloxio Baba, Xulio de ASCON e Olga, Mario Granell, a sua muller Oliva e a sua filla Cachi na compaña de Isabel Ferreiro, Fernando Ferrovello, o avogado Julio Platero, Henrique Manuel Arcos Conde, Cucho, o avogado Sanxoas, Paco la Vieja, O Demo e incontables máis. 

Con motivo da política criminal da primeira ministra británica M. Thatcher contra os militantes republicanos irlandeses Bobby Sands e os seus compañeiros do IRA provisional, seguidores do exemplo de James Connoly, e a morte por folga de fame de Sands, alguén trouxera unha bandeira republicana irlandesa e outra galega na hora dos viños vespertinos, saímos para a Porta do Sol onda se atopaban outros compañeiros e o corte de tráfico xerará un atasco fenomenal entre berros saídos das nosas gorxas, de solidariedade Galiza con Irlanda. Así outras veces, por causas xustas, Euskadi, etc. A Viuda ten sido desaloxada a porrazos e mesmo Fito, Adolfo Lareo, citado a declarar na comisaría de Taboada Leal, caso único, penso, nas tabernas do centro de Vigo. 

Chega o 23 de Febreiro de 1981, o golpe de Tejero. Para quen recorde, as paredes da Viuda estaban tapizadas por centos de pegatinas de colectivos, reivindicacións, loitas populares e partidos da esquerda do máis diverso. Na noite do 23 ao 24, durante a ocupación do Congreso dos Deputados unhas mans invisibeis fixeran desaparecer aquel museu da Transición que testemuñaba o valor referencial que tiver A Viuda nesa xeira histórica de pegada indeleble e que xustifica o encabezamento destas liñas. 

De remate o noso recordo afectuoso para Maruxa, Fito e os seus fillos, Fito, Jaime e Miguel. Tamén para Concha de Teis. 

Mágoa a desaparición do vello inmoble de El Pueblo Gallego e do baixo do noso recordo mais a loita continúa.